Shloka 13
Gautama–Yama Saṃvāda: Mātṛ-Pitṛ-Ṛṇa (Debt to Parents) and Śubha-Loka Attainment
हिमवान् वा महाशैल: समुद्रो वा महोदधि: । महत्त्वान्नान्वपद्येतां नभसो वान्तरं तथा
himavān vā mahāśailaḥ samudro vā mahodadhiḥ | mahattvān nānvapadyetāṃ nabhaso vāntaraṃ tathā ||
ภีษมะกล่าวว่า “ไม่ว่าจะเป็นหิมวาน—ภูผามหึมา—หรือมหาสมุทรอันลึกใหญ่ ด้วยความยิ่งใหญ่ของตนก็ยังไม่อาจเทียบความหวังได้ ดุจท้องฟ้าที่หาเขตสุดท้ายมิได้ ฉันใด เราก็มิอาจพบที่สุดแห่งความหวังฉันนั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Hope/desire (āśā) is portrayed as effectively limitless—greater in its reach than even the vastness of mountains, oceans, or the sky. The ethical implication is a warning: unless restrained by discernment and contentment, longing keeps expanding and cannot be ‘filled’ by external magnitude.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma addresses an ascetic interlocutor and uses cosmic comparisons (Himālaya, ocean, sky) to emphasize that the end of hope cannot be found, acknowledging the sage’s superior insight.