Shloka 40

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

Devanagari script

एवंप्रयोजनश्वैव दण्ड: क्षत्रियतां गत: । रक्षन्‌ प्रजा: स जागर्ति नित्यं स्ववहितो$क्षर:,इस प्रकार रक्षारूपी प्रयोजन सिद्ध करनेवाला दण्ड क्षत्रियभावको प्राप्त हुआ है। वह अविनाशी होनेके कारण सदा सावधान होकर प्रजाकी रक्षाके लिये जागता रहता है

Transliteration

evaṁprayojanaś caiva daṇḍaḥ kṣatriyatāṁ gataḥ | rakṣan prajāḥ sa jāgarti nityaṁ svavahito'kṣaraḥ ||

Translation

ดังนี้ ทัณฑะซึ่งมี “การคุ้มครอง” เป็นประโยชน์แท้ จึงรับลักษณะและหน้าที่แห่งกษัตริย์นักรบ (กษัตริยะ) เมื่อพิทักษ์ประชาชนก็ย่อมตื่นเฝ้าอยู่เสมอ; และเพราะเป็นสิ่งไม่เสื่อมสูญ จึงมั่นคงในกิจที่กำหนดแก่ตน คอยระวังไม่ขาดสาย।

Word by Word

एवम्thus, in this manner

प्रयोजनशःaccording to purpose/need

एवindeed, just

दण्डःthe rod/punishment; royal authority

क्षत्रियताम्the state/nature of a kshatriya

गतःgone; having attained

रक्षन्protecting

प्रजाःsubjects, people

सःhe/that (one)

जागर्तिkeeps awake, is vigilant

नित्यम्always, constantly

स्ववहितःself-restrained; self-controlled/attentive

अक्षरःimperishable, undecaying

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

daṇḍa

kṣatriya

prajāḥ

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes