Shloka 23
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
युधिष्ठि! असि, विशसन, धर्म, तीक्ष्णवर्मा, दुराधर, श्रीगर्भ, विजय, शास्ता, व्यवहार, सनातन, शास्त्र, ब्राह्मण, मन्त्र, शास्ता, प्राग्वदतांवर, धर्मपाल, अक्षर, देव, सत्यग, नित्यग, अग्रज, असंग, रुद्रतनय, मनु, ज्येष्ठ और शिवंकर--ये दण्डके नाम कहे गये हैं || २०-- २२ || दण्डो हि भगवान् विष्णुर्दण्डो नारायण: प्रभु: । शश्वद् रूपं महद् बिशभ्रन्महान् पुरुष उच्यते
yudhiṣṭhira! asi, viśasana, dharma, tīkṣṇavarmā, durādhara, śrīgarbha, vijaya, śāstā, vyavahāra, sanātana, śāstra, brāhmaṇa, mantra, śāstā, prāgvadatāṃ vara, dharmapāla, akṣara, deva, satyaga, nityaga, agraja, asaṅga, rudratanaya, manu, jyeṣṭha, śivaṃkara—ete daṇḍake nāma kahe gatāḥ || 20–22 || daṇḍo hi bhagavān viṣṇur daṇḍo nārāyaṇaḥ prabhuḥ | śaśvad rūpaṃ mahad bibhran mahān puruṣa ucyate ||
โอ้ ยุธิษฐิระ! ดาบ ผู้สังหาร ธรรมะ ผู้สวมเกราะคม ผู้ยากจะทน ผู้มีศรีอยู่ในครรภ์ ชัยชนะ ผู้ปกครอง ระเบียบแห่งความประพฤติ ผู้เป็นนิรันดร์ ศาสตรา พราหมณ์ มนตร์ ผู้สั่งสอน ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้กล่าวมาแต่กาลก่อน ผู้พิทักษ์ธรรม ผู้ไม่เสื่อมสลาย เทพ ผู้ดำเนินในสัจจะ ผู้ดำเนินนิรันดร์ ผู้ใหญ่ผู้เป็นปฐม ผู้ไม่ยึดติด บุตรแห่งรุทระ มนุผู้เป็นผู้ใหญ่ และศิวังกร—ทั้งหมดนี้ประกาศว่าเป็นพระนามของทัณฑะ เพราะทัณฑะนั่นแลคือพระวิษณุผู้เป็นภควาน; ทัณฑะนั่นแลคือพระนารายณ์ผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงรูปอันใหญ่ยิ่งและยั่งยืนอยู่เสมอ จึงได้รับนามว่า ‘มหาบุรุษ’
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage sacralizes political authority: Daṇḍa (discipline/punishment) is not mere force but a divine principle that protects dharma and sustains social order. When exercised rightly, it becomes the guardian of truth, law, and ethical life.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs King Yudhiṣṭhira on righteous rule. Here he lists honorific names of Daṇḍa and then identifies Daṇḍa with Viṣṇu/Nārāyaṇa, emphasizing that governance and justice are sacred responsibilities, not personal power.