Shloka 18
सर्वप्रहरणीयानि सन्ति यानीह कानिचित् । दण्ड एव स सर्वात्मा लोके चरति मूर्तिमान्,खड्ग, धनुष, गदा, शक्ति, त्रिशूल, मुदूगर, बाण, मुसल, फरसा, चक्र, पाश, दण्ड, ऋष्टि, तोमर तथा दूसरे-दूसरे जो कोई प्रहार करनेयोग्य अस्त्र-शस्त्र हैं, उन सबके रूपमें सर्वात्मा दण्ड ही मूर्तिमान्ू होकर जगतमें विचरता है
sarvapraharaṇīyāni santi yānīha kānicit | daṇḍa eva sa sarvātmā loke carati mūrtimān ||
ภีษมะกล่าวว่า—เครื่องมือสำหรับการตีทำร้ายใดๆ ที่มีอยู่ในโลกนี้ ล้วนแท้จริงเป็น “ทัณฑะ” ทั้งสิ้น ทัณฑะผู้เป็นหลักการอันแผ่ซ่านไปทั่ว—เป็นดุจ “อาตมัน” แห่งระเบียบ—ย่อมดำเนินอยู่ในโลกในสภาพที่เป็นรูปเป็นกาย ปรากฏเป็นอาวุธและอำนาจบังคับทั้งหลาย.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Daṇḍa—lawful punishment and coercive authority—is the manifest force that upholds order. All weapons and instruments of force are expressions of this single principle; when aligned with dharma, it restrains wrongdoing and protects society.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma explains to the listener (Yudhiṣṭhira in context) the nature of governance: the king’s power to punish is not merely a tool but a universal principle that appears in many forms, including weapons, to maintain worldly order.