Shloka 18
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
आत्मसंयमनं बुद्धया परबुद्धयावधारणम् । बुद्धया चात्मगुणप्राप्तिरेतच्छास्त्रनिदर्शनम्,केवल अपनी बुद्धिसे मनको वशमें किया जाता है। मन्त्री आदि दूसरोंकी बुद्धिके सहयोगसे कर्तव्यका निश्चय किया जाता है और शास्त्रीय बुद्धिसे आत्मगुणकी प्राप्ति होती है। यही शास्त्रका प्रयोजन है
ātmasaṁyamanaṁ buddhyā parabuddhyāvadhāraṇam | buddhyā cātmaguṇaprāptir etacchāstranidarśanam ||
ความสำรวมตนย่อมสำเร็จด้วยปัญญาของตนเอง; การตัดสินว่าอะไรควรกระทำย่อมมั่นคงด้วยความเห็นและสติปัญญาของผู้อื่น; และด้วยความเข้าใจที่มีศาสตราเป็นแนวทาง ย่อมบรรลุคุณธรรมแห่งตน นี่แลคือสิ่งที่คำสอนแห่งศาสตรามุ่งชี้
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes three supports for right living: (1) personal intellect for self-restraint, (2) others’ counsel for deciding duties in complex situations, and (3) scripturally informed understanding for attaining enduring inner virtues—presenting these as the practical aim of śāstra.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira by summarizing how disciplined intellect, wise counsel, and scriptural guidance function together to shape ethical decision-making and inner character.