Shloka 15
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
प्रणयेद् वापि तां भूमिं प्रणश्येद् गहने पुनः । हन्यात्क्रुद्धानतिविषास्तान् जिह्मगतयो5हितान्
praṇayed vāpi tāṁ bhūmiṁ praṇaśyed gahane punaḥ | hanyāt kruddhān ativīṣās tān jihmagatayo 'hitān ||
กษัตริย์หากมีความชำนาญ ก็อาจจงใจย่างเข้าสู่แดนที่ศัตรูวางบ่วงไว้ได้ แต่เมื่อภัยใกล้เข้ามา พึงถอยไปซ่อนตนในป่าทึบ และศัตรูผู้มุ่งร้ายซึ่งเคลื่อนไหวคดเคี้ยวและเดือดดาลด้วยโทสะนั้น พึงเห็นประหนึ่งงูพิษร้ายแรงยิ่ง แล้วลงมือกำจัดให้สิ้น
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Raja-dharma here emphasizes pragmatic protection of the realm: a king may take calculated risks, but should also know when to withdraw and hide; against treacherous, violently hostile enemies, decisive force is justified, likened to killing venomous serpents.
In Bhishma’s instruction on governance and security, he advises the king on how to respond to enemy plots: enter even trapped territory if strategically sound, retreat into a forest if danger peaks, and eliminate deceitful, enraged foes who pose lethal threat.