Shloka 11
Gratitude, Discernment, and the Escalation of Power (Śvā–Dvipī–Vyāghra–Nāga–Siṃha–Śarabha Itihāsa)
Devanagari script
ततो<भ्ययान्महावीर्यों द्वीपी क्षजभोजन: । स्वार्थमत्यन्तसंतुष्ट: क्रूरकाल इवान्तक:,तदनन्तर एक दिन कोई महाबली रक्तभोजी चीता अत्यन्त प्रसन्न होकर उस कुत्तेको पकड़नेके लिये क्रूर काल एवं यमराजके समान उधर आ निकला
Transliteration
tato 'bhyayān mahāvīryo dvīpī kṣajabhojanaḥ | svārtham atyantasaṃtuṣṭaḥ krūrakāla ivāntakaḥ ||
Translation
แล้วต่อมา วันหนึ่งเสือดาวผู้มีกำลังยิ่งนัก ผู้กินเนื้อเป็นอาหาร ก็พุ่งออกมาทางนั้น ด้วยความยินดีต่อเหยื่อที่จะได้มา ราวกับกาลอันโหดร้าย ราวกับมัจจุราช ตั้งใจจะคว้าสุนัขนั้น
Word by Word
ततःthereupon/then
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
FormAvyaya (ablatival adverb: 'from there/thereupon')
अभ्ययात्came forth/approached
अभ्ययात्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-या
FormImperfect (लङ्), 3rd person singular, Parasmaipada
महावीर्यःof great prowess
महावीर्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहावीर्य
FormMasculine, nominative singular
द्वीपीa leopard/panther
द्वीपी:
Karta
TypeNoun
Rootद्वीपिन्
FormMasculine, nominative singular
क्षजभोजनःblood-eating (blood-fed)
क्षजभोजनः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षजभोजन
FormMasculine, nominative singular
स्वार्थम्his own purpose/interest
स्वार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वार्थ
FormMasculine, accusative singular
अत्यन्तसन्तुष्टःextremely pleased/satisfied
अत्यन्तसन्तुष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootअत्यन्तसन्तुष्ट
FormMasculine, nominative singular (past participle used adjectivally)
क्रूरकालःcruel Time
क्रूरकालः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रूरकाल
FormMasculine, nominative singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
FormAvyaya (particle of comparison)
अन्तकःDeath (Yama)
अन्तकः:
Karta
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, nominative singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaD
dvīpī (leopard)A
antaka (Death/Yama)K
kāla (Time)D
dog (implied by narrative context)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes