Shloka 23
Śānti Parva 116: Criteria for Royal Servants and Administrative Competence (भृत्य-गुण-प्रश्नः / राजसेवक-लक्षणम्)
संगृहीतमनुष्यश्न यो राजा राजधर्मवित् । षड्वर्ग प्रतिगृह्लाति स धर्मफलमश्लुते
saṅgṛhītamanuṣyaś ca yo rājā rājadharmavit | ṣaḍvargaṃ pratigṛhṇāti sa dharmaphalam aśnute ||
ภีษมะกล่าวว่า—กษัตริย์ผู้รู้ราชธรรม รวบรวมและอุปถัมภ์คนดีมีความสามารถไว้ในราชการ และตามกาลเทศะใช้มาตรการการเมืองทั้งหก—ทำสันติ (สนธิ), ทำศึก (วิครหะ), ยกทัพ (ยาน), ตั้งมั่นอยู่ (อาสนะ), ดำเนินนโยบายสองทาง (ทไวธีภาวะ), และขอพึ่งพาหรือผูกพันธมิตร (สมาศรัย)—กษัตริย์ผู้นั้นย่อมมีส่วนในผลแห่งธรรม
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler earns the fruits of dharma by combining ethical kingship with practical wisdom: supporting capable and good people, and applying the six strategic measures (peace, war, march, staying, double policy, and alliance/shelter) appropriately to protect the realm.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma continues advising on ideal governance, stating that a king who maintains a strong circle of worthy persons and uses the recognized tools of diplomacy and strategy according to time and circumstance is truly righteous and gains dharmic merit.