Shloka 21
Adhyāya 115: On Restraint Under Verbal Provocation in the Assembly (सभायां आक्रोश-सहिष्णुता)
विगर्हणां परमदुरात्मना कृतां सहेत य: संसदि दुर्जनान्नर: । पठेदिदं चापि निदर्शनं सदा न वाड्मयं स लभति किंचिदप्रियम्,जो इस दृष्टान्तको सदा पढ़ता या सुनता रहता है और जो मनुष्य सभामें किसी अत्यन्त दुष्टात्माद्वारा की हुई निन््दाको सह लेता है, वह दुर्जन मनुष्यसे कभी वाणीद्वारा होनेवाले निन्दाजनित किंचिन्मात्र दुःखका भी भागी नहीं होता
vigarhāṇāṃ paramadurātmanā kṛtāṃ saheta yaḥ saṃsadi durjanān naraḥ | paṭhed idaṃ cāpi nidarśanaṃ sadā na vāḍmayaṃ sa labhati kiṃcid apriyam ||
ภีษมะกล่าวว่า “ผู้ใดในที่ประชุมอดทนต่อคำติเตียนที่คนใจชั่วอย่างยิ่งกล่าวขึ้น และผู้ใดสาธยายหรือระลึกถึงอุทาหรณ์นี้เป็นนิตย์ ผู้นั้นย่อมไม่ประสบความไม่รื่นรมย์แม้เพียงเล็กน้อยอันเกิดจากวาจาหยาบคายของคนพาล”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To practice kṣamā—patient forbearance—by calmly enduring malicious blame in public; such restraint protects one from further harm caused by hostile speech and preserves dignity and inner composure.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he presents a moral maxim tied to an earlier illustrative story (nidarśana): the listener is urged to keep that example in mind and to tolerate the reproach of wicked people in an assembly.