Shloka 54
“महाराज! जब उसके द्वारा ऐसा कर्म किया जा सकता है, तब वह और क्या नहीं कर सकता? स्वामीने पहले उसके बारेमें जैसा सुन रक््खा है, वह वैसा नहीं है ।। वाड्मात्रेणैव धर्मिष्ठ: स्वभावेन तु दारुण: । धर्मच्छद्मा हायं पापो वृथाचारपरिग्रह:,“वह बातोंसे ही धर्मात्मा बना हुआ है। स्वभावसे तो बड़ा क्रूर है। भीतरसे यह बड़ा पापी है; परंतु ऊपरसे धर्मात्मापनका ढोंग बनाये हुए है। उसका सारा आचार-विचार व्यर्थ दिखावेके लिये है
vāṅmātreṇaiva dharmiṣṭhaḥ svabhāvena tu dāruṇaḥ | dharmacchadmā hy ayaṃ pāpo vṛthācāra-parigrahaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช หากเขากระทำกรรมอันเช่นนั้นได้ แล้วมีสิ่งใดเล่าที่เขาจะกระทำไม่ได้? เขามิได้เป็นดังที่พระองค์เคยทรงสดับมาแต่ก่อน ด้วยถ้อยคำเท่านั้นเขาดูประหนึ่งผู้ทรงธรรมยิ่ง แต่โดยสันดานกลับหยาบกร้านและโหดร้าย ชายผู้นี้เป็นคนบาปที่เอาธรรมะมาเป็นฉากบัง การประพฤติและวัตรปฏิบัติของเขาล้วนไร้สาระ—เป็นเพียงการแสดงภายนอกเท่านั้น”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True dharma is measured by inner disposition and consistent conduct, not by eloquent speech or outward observance. A person may appear righteous through words, yet be cruel by nature; such ‘dharma’ is a mask, and discernment is required to judge character.
In the Shanti Parva instruction to the king, Bhishma warns Yudhiṣṭhira about a person whose reputation for righteousness is misleading. He exposes the contrast between public piety and private wickedness, advising the king to see through performative virtue.