Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)

आन्तरैभेंदयित्वारीन्‌ बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे, तब सभी लोगोंके विश्वास-पात्र होकर तुम अत्यन्त गौरवान्वित हो जाओगे। उस अवस्थामें तुम मित्रोंकी सेना इकट्ठी करके अच्छे मन्त्रियोंक साथ सलाह लेकर अन्तरंग व्यक्तियों-द्वारा शत्रुदलमें फूट डलवाकर बेलको बेलसे ही फोड़ो (शत्रुके सहयोगसे ही शत्रुका विध्वंस कर डालना)

āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |

ภีษมะแนะนำว่า “จงให้คนวงในผู้ไว้ใจได้ก่อความร้าวฉานในหมู่ศัตรูก่อน แล้วจงทำลายศัตรูด้วยสิ่งค้ำจุนของศัตรูเอง ดุจผ่าผลบิลวะด้วยผลบิลวะอีกลูกหนึ่ง. พระราชาชนกทรงมั่นคงและรุ่งเรือง; เมื่อพระองค์ทรงให้เกียรติแก่เจ้า เจ้าจะเป็นที่ไว้วางใจของผู้คนทั้งหลายและได้รับเกียรติยศยิ่ง. จากฐานะอันมั่นคงนั้น จงรวบรวมกองทัพมิตร ปรึกษากับเสนาบดีผู้ชำนาญ และใช้สายลับลับเร้นหว่านความแตกแยกในค่ายศัตรู”

अन्तरैःby inner agents/confidants
अन्तरैः:
Karana
TypeNoun
Rootअन्तर
FormNeuter, Instrumental, Plural
भेदयित्वाhaving caused to split / having sown dissension
भेदयित्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage), Non-finite
अरीन्enemies
अरीन्:
Karma
TypeNoun
Rootअरि
FormMasculine, Accusative, Plural
बिल्वम्a bilva (wood/club; bilva fruit/tree as metaphor)
बिल्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootबिल्व
FormNeuter, Accusative, Singular
बिल्वेनwith a bilva (club/wood); with the bilva itself
बिल्वेन:
Karana
TypeNoun
Rootबिल्व
FormNeuter, Instrumental, Singular
भेदयsplit! break! cause dissension!
भेदय:
TypeVerb
Rootभिद्
Formलोट् (imperative), Second, Singular, Parasmaipada, Active

भीष्म उवाच

B
Bhishma
J
Janaka
B
bilva (wood-apple fruit)
A
allies (mitra)
M
ministers/counselors (mantrin)
E
enemy camp (śatru-dala)