Shloka 45
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
धनं वा पुरुषो राजन् पुरुष वा पुनर्धनम् अवश्यं प्रजहात्येव तद् विद्वान् कोडनुसंज्वरेत्,राजन! चाहे मनुष्य धनको छोड़ता है, चाहे धन ही मनुष्यको छोड़ देता है। एक दिन अवश्य ऐसा होता है। इस बातको जाननेवाला कौन मनुष्य धनके लिये चिन्ता करेगा?
dhanaṃ vā puruṣo rājan puruṣo vā punar dhanam | avaśyaṃ prajahāty eva tad vidvān ko 'nusañjvaret ||
ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ไม่ว่ามนุษย์จะละทิ้งทรัพย์ หรือทรัพย์จะละทิ้งมนุษย์—สักวันหนึ่งย่อมต้องเป็นเช่นนั้นแน่ ผู้รู้ความจริงนี้แล้วจะเร่าร้อนกังวลเพื่อทรัพย์ไปไย?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth is inherently impermanent: either a person leaves it behind, or it slips away from the person. Recognizing this certainty, the wise do not waste their inner peace in anxious attachment to riches.
In the Shanti Parva’s instruction to the king, Bhishma counsels Yudhishthira on righteous living and mental steadiness. Here he emphasizes non-attachment by pointing out the inevitable separation between people and their wealth.