Shloka 3
क्षेमदर्शी नृपसुतो यत्र क्षीणबल: पुरा । मुनिं कालकवृक्षीयमाजगामेति न: श्रुतम् । त॑ पप्रच्छानुसंगृहा कृच्छामापदमास्थित:,हमने सुना है कि प्राचीनकालमें एक बार कोसलराजकुमार क्षेमदर्शीको बड़ी कठिन विपत्तिका सामना करना पड़ा। उसकी सारी सैनिक-शक्ति नष्ट हो गयी। उस समय वह कालकवृक्षीय मुनिके पास गया और उनके चरणोंमें प्रणाम करके उसने उस विपत्तिसे छुटकारा पानेका उपाय पूछा
kṣemadarśī nṛpasuto yatra kṣīṇabalaḥ purā | muniṃ kālakavṛkṣīyam ājagāmeti naḥ śrutam | taṃ papracchānusaṃgṛhya kṛcchrām āpadam āsthitaḥ |
ภีษมะกล่าวว่า—เราได้ยินมาว่าในกาลก่อน เจ้าชายเกษมทัรศีเคยอ่อนกำลังลงอย่างยิ่ง เพราะกำลังทหารสิ้นสูญไปแล้ว ครั้งนั้นเขาได้ไปหา ฤๅษีกาลกวฤกษียะ และเมื่อประสบเคราะห์หนักก็เข้าไปด้วยความเคารพนอบน้อม กราบแทบเท้าแล้วทูลถาม—“ขอทางออกเพื่อพ้นจากความทุกข์นี้เถิด”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In adversity, a ruler should not rely only on lost power or force; he should seek dharmic guidance from the wise, approaching them with humility and reverence to learn the right means of relief and right conduct.
Bhīṣma introduces an old account: the prince Kṣemadarśī, having become powerless and overwhelmed by a grave संकट (āpad), goes to the sage Kālakavṛkṣīya and respectfully asks for a way to escape the calamity.