Shloka 50

क्षेयेडा: किलकिलाशब्दा: क्रकचा गोविषाणिका: । भेरीमृदज़पणवान्‌ नादयेयु: पुराश्चरान्‌,जो लोग सेनाके आगे हों, उन्हें गर्जन-तर्जन करते और किलकारियाँ भरते हुए क्रकच, नरसिंहे, भेरी, मृदंग और ढोल आदि बाजे बजाने चाहिये

kṣeyeḍāḥ kila-kilā-śabdāḥ krakacā go-viṣāṇikāḥ | bherī-mṛdaṅga-paṇavān nādayeyuḥ purāścarān ||

ให้ผู้ที่เดินนำหน้ากองทัพเปล่งเสียงกู่ก้องและโห่ร้องยินดี แล้วบรรเลงเครื่องศึก—ครกจะจะ, เขาสัตว์ (โควิเษาณิกา), และกลองใหญ่ทั้งหลาย เช่น เภรี มฤทังคะ และปณวะ—เพื่อให้ไพร่พลก้าวหน้าอย่างเป็นระเบียบและบั่นทอนขวัญข้าศึก

क्षेयेडाःtrumpets/clarions (a kind of war-instrument)
क्षेयेडाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्षेयेडा
FormFeminine, Nominative, Plural
किलकिलाशब्दाःkilikila-cries/sounds (shouts of glee/war-whoops)
किलकिलाशब्दाः:
Karta
TypeNoun
Rootकिलकिलाशब्द
FormMasculine, Nominative, Plural
क्रकचाःkrakaca-instruments (a kind of musical/war instrument)
क्रकचाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रकच
FormMasculine, Nominative, Plural
गोविषाणिकाःcow-horns (horn-trumpets)
गोविषाणिकाः:
Karta
TypeNoun
Rootगोविषाणिका
FormFeminine, Nominative, Plural
भेरीkettle-drum
भेरी:
Karma
TypeNoun
Rootभेरी
FormFeminine, Accusative, Singular
मृदङ्गmṛdaṅga drum
मृदङ्ग:
Karma
TypeNoun
Rootमृदङ्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
पणवान्paṇava-drums (small drums)
पणवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपणव
FormMasculine, Accusative, Plural
नादयेयुःshould sound/play (make resound)
नादयेयुः:
TypeVerb
Rootनद्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Plural, Parasmaipada, Parasmaipada
पुरःचरान्those who go in front (vanguard/fore-runners)
पुरःचरान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरःचर
FormMasculine, Accusative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
army vanguard (purāścarāḥ)
K
krakaca (instrument)
G
go-viṣāṇikā (horn)
B
bherī (drum)
M
mṛdaṅga (drum)
P
paṇava (drum)

Educational Q&A

Even in warfare, effective leadership emphasizes order, coordination, and morale. Bhīṣma highlights organized signals—cries and instruments—to unify the army’s movement and strengthen resolve.

Bhīṣma gives practical counsel about how the troops at the front should advance: raising loud cries and sounding horns and drums so the army moves forward with confidence and a clear martial rhythm.