Shloka 34
ऋषिसमागमः — युधिष्ठिरस्य शोकवर्णनम्
Sage Assembly and Yudhiṣṭhira’s Articulation of Grief
सार्जुना वा हते कर्णे सकर्णा वा हतेड<र्जुने । इतना कहकर माता कुन्ती थर्थर काँपने लगीं। तब बुद्धिमान् कर्णने हाथ जोड़कर मातासे कहा--*देवि! तुम्हारे चार पुत्र मेरे वशमें आ जायँगे तो भी मैं उनका वध नहीं करूँगा। तुम्हारे पाँच पुत्र निश्चित रूपसे बने रहेंगे। यदि कर्ण मारा गया तो अर्जुनसहित तुम्हारे पाँच पुत्र होंगे और यदि अर्जुन मारे गये तो वे कर्णसहित पाँच होंगे” || ३२-३३ $ ।। त॑ पुत्रगृद्धिनी भूयो माता पुत्रमथाब्रवीत्,तब पुत्रोंका हित चाहनेवाली माताने पुनः अपने ज्येष्ठ पुत्रसे कहा--“बेटा! तुम जिन चारों भाइयोंका कल्याण करना चाहते हो, उनका अवश्य भला करना” ऐसा कहकर माता कर्णको छोड़कर घर लौट आयीं
sārjunaṃ vā hate karṇe sa-karṇā vā hate 'rjune |
ครั้นตรัสดังนั้น ปฤถา (กุนตี) ก็สั่นระริกด้วยความหวั่นไหว ครั้นแล้วกรรณะผู้มีปัญญา ประนมมือกล่าวว่า “เทวี! แม้บุตรทั้งสี่ของท่านจะตกอยู่ในอำนาจของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าก็มิอาจฆ่าเขาได้ บุตรทั้งห้าของท่านจักดำรงอยู่แน่นอน—หากกรรณะพินาศ ก็ยังมีห้าคนพร้อมอรชุน; หากอรชุนพินาศ ก็ยังมีห้าคนพร้อมกรรณะ” ได้ฟังดังนี้ มารดาผู้มุ่งประโยชน์แก่บุตรทั้งหลายจึงกล่าวกับบุตรคนโตอีกครั้งว่า “ลูกเอ๋ย! พี่น้องสี่คนที่เจ้าปรารถนาจะคุ้มครอง จงกระทำความดีแก่เขาให้เป็นจริงเถิด” แล้วนางก็จากกรรณะกลับสู่เรือน
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even within an unavoidable war, ethical restraint and fidelity to one’s word can preserve dharma: Karna binds himself by a vow to limit harm, prioritizing a mother’s welfare and the protection of brothers despite enmity.
After Kunti’s emotional appeal, Karna reassures her that her ‘five sons’ will remain five—either Arjuna survives if Karna dies, or Karna remains if Arjuna dies—because he will not kill the other four. Kunti then urges him again to do good to the brothers he intends to spare and returns home.