Shloka 2
गान्धारी-प्रशमनम् — Pacification of Gāndhārī and Kṛṣṇa’s Counsel at Hāstinapura
संजय कहते हैं--राजन्! तदनन्तर परिघके समान मोटी भुजाओंवाले सब नरेश अपना-अपना शंख बजाते हुए शिबिरमें विश्राम करनेके लिये प्रसन्नतापूर्वक चल दिये ।। पाण्डवान् गच्छतश्चापि शिबिरं नो विशाम्पते | महेष्वासो<न्वगात् पश्चाद् युयुत्सु: सात्यकिस्तथा,प्रजानाथ! हमारे शिबिरकी ओर जाते हुए पाण्डवोंके पीछे-पीछे महाधनुर्धर युयुत्सु, सात्यकि, धृष्टद्युम्न, शिखण्डी, द्रौपदीके सभी पुत्र तथा अन्य सब धनुर्धर योद्धा भी उन शिबिरोंमें गये
sañjaya uvāca |
rājan tad-anantaraṃ parigha-samāna-motī-bhujāḥ sarve nareśāḥ sva-sva-śaṅkhān vādayantaḥ śibiraṃ viśrāma-kṛte prasannatā-pūrvakaṃ jagmuḥ ||
pāṇḍavān gacchataś cāpi śibiraṃ no viśāṃ-pate |
maheṣvāsān anvagāt paścād yuyutsuḥ sātyakis tathā ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นแล้วบรรดากษัตริย์ทั้งหลายผู้มีท่อนแขนหนาดุจท่อนเหล็ก ต่างเป่าหอยสังข์ของตนด้วยความยินดี แล้วมุ่งไปยังค่ายเพื่อพักผ่อน และเมื่อเหล่าปาณฑพกำลังเคลื่อนไปยังค่ายของเรา โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ บรรดายอดนักธนูได้ติดตามไปเบื้องหลัง—ทั้งยุยุทสุและสาตยกี อีกทั้งธฤษฏทยุมน์ ศิขัณฑี บุตรทั้งปวงของเทราปที และนักธนูวีรชนอื่น ๆ ก็ไปถึงค่ายเหล่านั้นด้วย”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined closure after battle—leaders signal, regroup, and rest—while also underscoring loyalty and orderly following of rightful command in a war setting.
After the day’s events, the kings blow their conches and return to their camps to rest. As the Pāṇḍavas move toward the camp, renowned archers—specifically Yuyutsu and Sātyaki—follow behind them.