Shloka 54
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
जज्ञे घोरतर: शब्दो बहूनां सर्वतोदिशम् | उस घोर शब्दके साथ बहुत-से पशुओं और पक्षियों-कती भयानक आवाज भी सम्पूर्ण दिशाओंमें गूँज उठी ।। ५३ ह ।। ये तत्र वाजिन: शेषा गजाश्न मनुजै: सह
jajñe ghorataraḥ śabdo bahūnāṃ sarvatodiśam | ye tatra vājinaḥ śeṣā gajāś ca manujaiḥ saha ||
แล้วจากหมู่ชนก็เกิดเสียงคำรามที่น่าสะพรึงยิ่งกว่า แผ่ไปทั่วทุกทิศ. ณ ที่นั้น ม้าที่เหลืออยู่และช้างทั้งหลาย พร้อมด้วยเหล่ามนุษย์ ถูกกลืนอยู่ท่ามกลางความอื้ออึงอันน่ากลัวนั้น.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war unleashes uncontrollable, all-pervading terror that engulfs humans and animals alike, hinting at the ethical cost of violence and the fragility of life amid collective conflict.
Vāyu-deva describes a sudden, extremely frightening clamour resounding in every direction; the remaining horses and elephants, along with the men, are depicted as being present within that overwhelming uproar, intensifying the scene of battlefield turmoil.