Shloka 3
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
वायुदेव उवाच उपदेशो5नयोस्तुल्यो भीमस्तु बलवत्तर: । कृती यत्नपरस्त्वेष धार्तराष्ट्री वकोदरात्,भगवान् श्रीकृष्ण बोले--अर्जुन! इन दोनोंको शिक्षा तो एक-सी मिली है; परंतु भीमसेन बलमें अधिक हैं और यह दुर्योधन उनकी अपेक्षा अभ्यास और प्रयत्नमें बढ़ा-चढ़ा है
vāyudeva uvāca | upadeśo 'nayor tulyo bhīmas tu balavattaraḥ | kṛtī yatnaparas tveṣa dhārtarāṣṭrī vakodarāt ||
วาสุเทวะตรัสว่า “อรชุนเอ๋ย คำสั่งสอนที่ทั้งสองได้รับนั้นเสมอกัน แต่ภีมะเหนือกว่าในกำลังแท้จริง ส่วนโอรสแห่งธฤตราษฏระผู้นี้ (ทุรโยธนะ) กลับยิ่งกว่า วฤโกทร ในความเพียรพยายาม การฝึกฝน และความอุตสาหะ”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Equal instruction does not guarantee equal excellence; innate power (Bhīma’s strength) and cultivated discipline (Duryodhana’s sustained effort) both matter, and ethical responsibility lies in how one applies training and effort.
Vāyudeva compares Bhīma and Duryodhana: both received comparable teaching, but Bhīma exceeds in raw strength while Duryodhana is portrayed as more persistent in practice and exertion—setting up a contrast relevant to their rivalry in the war context.