Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

पाणिकूर्चश्न॒ शम्बूक: पञ्चवक्त्रश्न शिक्षक: | चाषवक्त्रश्न जम्बूक: शाकवक्त्रश्न कुडउजल:

pāṇikūrcaśna śambūkaḥ pañcavaktraśna śikṣakaḥ | cāṣavaktraśna jambūkaḥ śākavaktraśna kuḍūjalaḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า— “ที่นั่นมีสรรพสัตว์นามว่า ศัมพูกะ ผู้มี ‘พู่ที่มือ’; ศิกษกะ ผู้มี ‘ห้าพักตร์’; ชัมพูกะ ผู้มี ‘พักตร์ดุจกา’; และกุฑูชละ ผู้มี ‘พักตร์ดุจผัก’.”

पाणिकूर्चःone whose hand is like a brush/tuft (hand-bristled)
पाणिकूर्चः:
Karta
TypeNoun
Rootपाणि + कूर्च
FormMasculine, Nominative, Singular
शम्बूकःŚambūka (a proper name)
शम्बूकः:
Karta
TypeNoun
Rootशम्बूक
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चवक्त्रःfive-faced
पञ्चवक्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootपञ्च + वक्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
शिक्षकःteacher/instructor
शिक्षकः:
Karta
TypeNoun
Rootशिक्षक
FormMasculine, Nominative, Singular
चाषवक्त्रःhaving a face like a chāṣa bird
चाषवक्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootचाष + वक्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
जम्बूकःjackal; Jambūka (name)
जम्बूकः:
Karta
TypeNoun
Rootजम्बूक
FormMasculine, Nominative, Singular
शाकवक्त्रःhaving a face like a śāka (greens/vegetable) (textually uncertain epithet)
शाकवक्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootशाक + वक्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
कुडउजलःKuḍaujal(a) (proper name; reading uncertain)
कुडउजलः:
Karta
TypeNoun
Rootकुडउजल
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ś
Śambūka
Ś
Śikṣaka
J
Jambūka
K
Kuḍūjala

Educational Q&A

The verse contributes to the epic’s ethical atmosphere by portraying abnormal, grotesque, or portent-like figures—suggesting that when adharma dominates and mass violence peaks, the world’s order appears inverted and ominous signs proliferate.

Vaiśampāyana is listing named figures with striking descriptive epithets (e.g., ‘five-faced’, ‘crow-faced’). The passage reads like a catalog of strange beings/omens, intensifying the sense of dread and moral chaos surrounding the war’s climax.