Shloka 1
अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः
Duryodhana’s Refusal of Reconciliation
नआऔका-<> 7 जल चतुथों5 ध्याय: कृपाचार्यका दुर्योधनको संधिके लिये समझाना संजय उवाच पतितान् रथनीडांश्व रथांश्वापि महात्मनाम् रणे च निहतान् नागान् दृष्टवा पत्तींश्ष मारिष
sañjaya uvāca | patitān rathanīḍāṁś ca rathāṁś cāpi mahātmanām | raṇe ca nihatān nāgān dṛṣṭvā pattīṁś ca māriṣa ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชาผู้ควรเคารพ! ครั้งนั้นในสมรภูมิ รถศึกและแท่นรถของวีรชนผู้ยิ่งใหญ่พังทลายล้มระเนระนาด; ช้างพร้อมผู้ขี่และทหารราบถูกสังหารในศึก. สนามรบนั้นน่าสยดสยองดุจป่าช้า ประหนึ่งเป็นลานเล่นของพระรุทระ; และร่องรอยนามของกษัตริย์นับแสนประหนึ่งสูญสิ้น. ครั้นเห็นความพินาศนั้น พระทัยของท้าวทุรโยธน์โอรสของพระองค์จมอยู่ในโศก และหันหลังให้สงคราม. เมื่อเห็นเดชานุภาพของอรชุนโอรสกุนตี กองทัพทั้งปวงก็หวาดหวั่นสั่นคลอนและตกอยู่ในความกังวลอันหนัก. ได้ยินเสียงคร่ำครวญของทหารที่ถูกบีบคั้น และเห็นธงชัยอันเป็นเครื่องหมายของเหล่าราชาถูกฉีกขาดกระจัดกระจายอยู่ในสนามรบ กฤปาจารย์—ผู้สูงวัย มีอุปนิสัยงาม และชำนาญในการให้คำปรึกษา—ก็เกิดความเมตตาสงสาร. ข้าแต่พระราชาเชื้อสายภรตะ เขาเข้าไปใกล้ท้าวทุรโยธน์; ครั้นเห็นความอับจนของเขาแล้ว จึงเริ่มกล่าวดังนี้—”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical moment in war: amid mass death and despair, a wise elder (Kṛpa) responds not with rage but with compassion and counsel. It highlights the dharmic role of mature guidance—steadying a leader whose mind is overwhelmed by grief and fear.
Sañjaya describes the battlefield strewn with broken chariots, dead elephants, and fallen infantry. Duryodhana becomes despondent and turns away from fighting as the troops panic at Arjuna’s prowess. Seeing this, Kṛpācārya approaches Duryodhana to advise and console him.