Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative

ततः कुण्जान्‌ बहून्‌ कृत्वा संनिवृत्ता सरस्वती । ऋषीणां पुण्यतपसां कारुण्याज्जनमेजय,जनमेजय! तत्पश्चात्‌ बहुत-से कुंजोंका निर्माण करती हुई सरस्वती पीछे लौट पड़ीं; क्योंकि उन पुण्यतपस्बी ऋषियोंपर उनके हृदयमें करुणाका संचार हो आया था

tataḥ kuñjān bahūn kṛtvā saṃnivṛttā sarasvatī | ṛṣīṇāṃ puṇyatapasāṃ kāruṇyāj janamejaya ||

แล้วต่อมา ข้าแต่ชนเมชัย สรัสวตีได้เนรมิตพุ่มพงและดงไม้เป็นอันมาก แล้วจึงหันกลับไป ด้วยความกรุณาที่บังเกิดในพระทัยต่อเหล่าฤๅษีผู้มีตบะอันเป็นบุญอันศักดิ์สิทธิ์

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय
कुञ्जान्groves, thickets
कुञ्जान्:
Karma
TypeNoun
Rootकुञ्ज
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
बहून्many
बहून्:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
Formक्त्वान्त अव्यय (पूर्वकालिक क्रिया)
संनिवृत्ताreturned, turned back
संनिवृत्ता:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-नि-√वृत् (निवृत्तौ) / निवृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (क्त-प्रत्यय; कर्तरि/भावे प्रयोगः)
सरस्वतीSarasvatī (the river/goddess)
सरस्वती:
Karta
TypeNoun
Rootसरस्वती
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
TypeNoun
Rootऋषि
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
पुण्यतपसाम्of those whose austerities are holy/meritorious
पुण्यतपसाम्:
TypeAdjective
Rootपुण्यतपस्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
कारुण्यात्out of compassion
कारुण्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकारुण्य
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
जनमेजयO Janamejaya
जनमेजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootजनमेजय
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
जनमेजयO Janamejaya (repeated address)
जनमेजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootजनमेजय
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

S
Sarasvatī
Ṛṣis (sages)
J
Janamejaya

Educational Q&A

The verse highlights that true spiritual merit (puṇya-tapas) can elicit compassion and restraint even from powerful forces; holiness is portrayed as ethically transformative, prompting mercy rather than harm.

Vaiśampāyana tells King Janamejaya that Sarasvatī, after creating many groves/thickets, withdraws and turns back because compassion arises in her toward the holy ascetic sages.