Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative

इस प्रकार श्रीमह्ा भारत शल्यपववके अन्तर्गत गदापबव॑नें बलदेवजीकी तीरथ्थयात्राके प्रसंगमें त्रितका उपाख्यानविषयक छत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,क्रीडाभिरविमलाभि शक्ष क्रीडन्ति विमलानना: । उस तीर्थमें गौरवर्ण तथा निर्मल मुखवाली सुन्दरी अप्सराएँ आलस्य त्यागकर सदा नाना प्रकारकी विमल क्रीडाओंद्वारा मनोरंजन करती हैं अभिवाद्य मुनींस्तान्‌ वै तत्र तीर्थनिवासिन: । उद्दिष्टमार्ग: प्रययौ यत्र भूय: सरस्वती

kṛḍābhir vimalābhir yakṣāḥ krīḍanti vimalānanāḥ |

abhivādya munīṁs tān vai tatra tīrthanivāsinaḥ |

uddiṣṭamārgaḥ prayayau yatra bhūyaḥ sarasvatī ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ณ ท่าศักดิ์สิทธิ์นั้น เหล่าอัปสรผู้พักตร์ผ่องใส ผิวพรรณผุดผ่อง ละทิ้งความเกียจคร้าน แล้วรื่นรมย์อยู่เนืองนิตย์ด้วยการละเล่นอันบริสุทธิ์และงดงามนานาประการ ครั้นถวายบังคมบรรดามุนีผู้พำนัก ณ ท่าศักดิ์สิทธิ์นั้นแล้ว เขาจึงออกเดินตามทางที่ชี้บอก ไปยังที่ซึ่งจะได้พบแม่น้ำสรัสวตีอีกครั้ง

क्रीडाभिःby/with sports, games
क्रीडाभिः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रीडा
FormFeminine, Instrumental, Plural
विमलाभिःpure, spotless
विमलाभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootविमल
FormFeminine, Instrumental, Plural
शश्वत्always, perpetually
शश्वत्:
TypeIndeclinable
Rootशश्वत्
क्रीडन्तिthey play, sport
क्रीडन्ति:
TypeVerb
Rootक्रीड्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
विमलाननाःwomen having pure faces (pure-faced ones)
विमलाननाः:
Karta
TypeNoun
Rootविमल-आनन
FormFeminine, Nominative, Plural
अभिवाद्यhaving saluted
अभिवाद्य:
TypeVerb
Rootअभि-वाद्
FormGerund (Absolutive, -ya), Active
मुनीन्sages
मुनीन्:
Karma
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Accusative, Plural
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तीर्थ-निवासिनःresidents/dwellers at the sacred ford
तीर्थ-निवासिनः:
Karta
TypeNoun
Rootतीर्थ-निवासिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
उद्दिष्ट-मार्गःone whose route was indicated (directed)
उद्दिष्ट-मार्गः:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्दिष्ट-मार्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रययौwent forth, departed
प्रययौ:
TypeVerb
Rootप्र-या
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
भूयःagain; further; more
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
सरस्वतीSarasvatī (river/goddess)
सरस्वती:
Karta
TypeNoun
Rootसरस्वती
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
M
muni (sages)
T
tīrtha
S
Sarasvatī
Y
yakṣa (celestial beings)

Educational Q&A

Even in places of beauty and delight, the Mahābhārata frames right conduct as reverence (saluting the sages), purity (vimalā kṛḍā), and disciplined adherence to a proper path (uddiṣṭa-mārga). Sacred enjoyment is legitimized when grounded in respect and self-restraint.

The narrator describes a tīrtha where celestial beings engage in pure amusements. After paying respects to the resident sages, the traveler continues onward along the directed route to another point where the Sarasvatī is encountered again, marking progress in the pilgrimage itinerary.