Shloka 52
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
प्रसवश्चैव युवयोगोलाड्गूलर्क्षवानरा: | उन महातपस्वीने कुपित हो अपने उन दोनों ऋषि भाइयोंके पास पहुँचकर कठोर वाणीमें शाप देते हुए कहा--“तुम दोनों पशुओंके लोभमें फँसकर मुझे छोड़कर भाग आये। इसलिये इसी पापकर्मके कारण मेरे शापसे तुम दोनों भाई महाभयंकर भेड़ियेका शरीर धारण करके दाँढ़ोंसे युक्त हो इधर-उधर भटकते फिरोगे। तुम दोनोंकी संतानके रूपमें गोलांगूल, रीछ और वानर आदि पशुओंकी उत्पत्ति होगी" || ४९--५१ ई ।। इत्युक्तेन तदा तेन क्षणादेव विशाम्पते
prasavaś caiva yuvayor golāṅgūlarkṣavānarāḥ | ity uktena tadā tena kṣaṇād eva viśāmpate ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “จากพวกเจ้าทั้งสองจะมีเชื้อสายกำเนิดเป็นพวกโกลางคูละ หมี และวานรเป็นต้น” ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว มหาตบัสวีนั้น—โกรธที่สองพี่น้องฤๅษีทอดทิ้งตนไปด้วยความโลภในสัตว์—จึงเปล่งคำสาปด้วยถ้อยคำแข็งกร้าวว่า “ด้วยกรรมชั่วนี้ อาศัยคำสาปของเรา เจ้าทั้งสองจักแปรกายฉับพลันเป็นหมาป่าที่น่ากลัวยิ่ง มีเขี้ยวคม แล้วจักพเนจรเร่ร่อน; และในสายวงศ์ของเจ้าจะบังเกิดสัตว์นานาพันธุ์ เช่น โกลางคูละ หมี และวานร เป็นต้น”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Greed and abandonment of one’s duty/companions (dharma-bhraṃśa) lead to consequences that reflect the moral fault. The ascetic’s curse functions as a narrative expression of karma: betrayal and selfish pursuit bring a degrading transformation and a troubled, wandering existence.
An enraged great ascetic confronts two ṛṣi brothers who fled, leaving him behind due to desire for animals. He curses them to become fearsome, fanged wolves who must roam, and declares that from their progeny will arise animals such as the golāṅgūla, bears, and monkeys; the narrator then notes the immediacy of the effect.