Shloka 1
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
ऑपनआक्रात बछ। 2 षट्त्रिशो5ध्याय: उदपानतीर्थकी उत्पत्तिकी तथा त्रित मुनिके कूपमें गिरने, वहाँ यज्ञ करने और अपने भाइयोंको शाप देनेकी कथा वैशम्पायन उवाच तस्मान्नदीगतं चापि हुदपानं यशस्विन: । त्रितस्य च महाराज जगामाथ हलायुध:,वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज! उस चमसोद्धेद-तीर्थसे चलकर बलरामजी यशस्वी त्रितमुनिके उदपान तीर्थमें गये, जो सरस्वती नदीके जलमें स्थित है
vaiśampāyana uvāca | tasmān nadī-gataṃ cāpi udapānaṃ yaśasvinaḥ | tritasya ca mahārāja jagāmātha halāyudhaḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช ครั้นออกจากสถานศักดิ์สิทธิ์ซึ่งตั้งอยู่ในสายน้ำนั้นแล้ว หาลายุธะ (พระพลราม) ก็เสด็จไปยังอุทปาน-ตีรถะอันเลื่องชื่อของฤๅษีตฤตะ ซึ่งตั้งอยู่ภายในสายน้ำแห่งแม่น้ำสรัสวตี”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds tīrtha-yātrā as a dharmic practice: moving from one sacred site to another, honoring the memory of sages and the sanctity of places associated with austerity and ritual. It implies that ethical and spiritual refinement can be pursued through reverent engagement with sacred geography and rishi-heritage.
Vaiśampāyana narrates Balarāma’s onward journey: after leaving a river-based sacred spot, he proceeds to the famous udapāna (well) associated with the sage Trita, a tīrtha located within the waters of the Sarasvatī.