Shloka 60
Trita in the Well (Udapāna-kathā) — Balarāma’s Tīrtha Observances
दक्षके इतना कहनेपर भी भगवान् चन्द्रमा उनकी बातकी अवहेलना करके केवल रोहिणीके ही साथ रहने लगे। यह देख दूसरी स्त्रियाँ पुनः क्रोधसे जल उठीं और पिताके पास जा उनके चरणोंमें मस्तक नवाकर प्रणाम करनेके अनन्तर बोलीं--“भगवन्! सोम हमारे पास नहीं रहते। अतः आप हमें शरण दें ।। रोहिण्यामेव भगवान् सदा वसति चन्द्रमा: । न त्वद्वाद्ो गणयति नास्मासु स्नेहमिच्छति
rohinyām eva bhagavān sadā vasati candramāḥ | na tvad-vādo gaṇayati nāsmāsu sneham icchati ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า แม้ทักษะจะกล่าวเช่นนั้นแล้ว พระจันทร์ผู้เป็นเทพก็มิได้ใส่ใจถ้อยคำของเขา ยังคงพำนักอยู่กับโรหิณีเพียงผู้เดียว ครั้นเหล่ามเหสีอื่นเห็นดังนั้น ก็เดือดดาลด้วยโทสะอีกครั้ง จึงไปหา บิดา ก้มเศียรลงแทบพระบาทถวายบังคม แล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า โสมะมิได้อยู่กับพวกเรา ขอพระองค์ทรงประทานที่พึ่งแก่พวกเราเถิด พระจันทร์ผู้เป็นมงคลพำนักอยู่แต่กับโรหิณีเสมอ มิได้ใส่ใจแม้กระทั่งพระบัญชาของพระองค์ และมิปรารถนาจะแสดงความรักใคร่ต่อพวกเรา”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical fault of partiality within a relationship: exclusive favoritism violates fairness and provokes justified grievance. It also shows that disregarding legitimate counsel or authority (here, Dakṣa’s admonition) leads to social and moral disorder, prompting those harmed to seek protection through proper, respectful appeal.
Soma (the Moon) continues to live only with Rohiṇī despite Dakṣa’s warning. The other wives, distressed and angry, approach their father Dakṣa, bow to him, and complain that Soma ignores Dakṣa’s words and refuses them affection, asking Dakṣa to protect them.