Next Verse

Shloka 1

Trita in the Well (Udapāna-kathā) — Balarāma’s Tīrtha Observances

अपर बक। ] अति: पजञ्चत्रिशो<ड्ध्याय: बलदेवजीकी तीर्थयात्रा तथा प्रभास-क्षेत्रके प्रभावका वर्णनके प्रसंगमें चन्द्रमाके शापमोचनकी कथा जनमेजय उवाच पूर्वमेव यदा रामस्तस्मिन्‌ युद्ध उपस्थिते । आमन्त्रय केशवं यातो वृष्णिभि: सहित: प्रभु:,जनमेजयने कहा--ब्रह्मन! जब महाभारतयुद्ध आरम्भ होनेका समय निकट आ गया, उस समय युद्ध प्रारम्भ होनेसे पहले ही भगवान्‌ बलराम श्रीकृष्णकी सम्मति ले, अन्य वृष्णिवंशियोंके साथ तीर्थयात्राके लिये चले गये और जाते समय यह कह गये कि “केशव! मैंन तो धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनकी सहायता करूँगा और न पाण्डवोंकी ही'

janamejaya uvāca | pūrvam eva yadā rāmas tasmin yuddhe upasthite | āmantrya keśavaṃ yāto vṛṣṇibhiḥ sahitaḥ prabhuḥ ||

ชนเมชัยตรัสว่า “ข้าแต่พราหมณ์ ครั้นสงครามใกล้จะอุบัติ ก่อนการรบจะเริ่มขึ้น พระบาลรามได้ล่ำลาเกศวะ แล้วเสด็จออกจาริกสู่สถานที่ศักดิ์สิทธิ์พร้อมหมู่วฤษณี”

जनमेजयःJanamejaya
जनमेजयः:
Karta
TypeNoun
Rootजनमेजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
पूर्वम्formerly; earlier
पूर्वम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
यदाwhen
यदा:
TypeIndeclinable
Rootयदा
रामःRama (Balarama)
रामः:
Karta
TypeNoun
Rootराम
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्मिन्in that (time/situation)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
युद्धेin the war
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
उपस्थितेhaving arrived; being imminent
उपस्थिते:
TypeAdjective
Rootउपस्थित
FormNeuter, Locative, Singular

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
B
Balarāma (Rāma)
K
Kṛṣṇa (Keśava)
V
Vṛṣṇis
M
Mahābhārata war (Kurukṣetra war)

Educational Q&A

The verse underscores ethical agency in times of collective violence: even powerful figures may choose restraint and distance when a conflict is morally fraught, balancing duty, family ties, and the wish to avoid complicity in destructive war.

As the Bhārata war becomes imminent, Balarāma formally takes leave of Kṛṣṇa and departs with the Vṛṣṇis, setting up the later account of his tīrthayātrā (pilgrimage) during the war period.