Shloka 56
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
क्षत्रधर्म भृशं क्रूरं निरपेक्षं सुनिर्धणम् । अन्यथा तु कथं हन्युरभिमन्युं तथा गतम्
kṣatradharma bhṛśaṃ krūraṃ nirapekṣaṃ sunirdhanam | anyathā tu kathaṃ hanyur abhimanyuṃ tathā gatam ||
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ธรรมของกษัตริย์นักรบนั้นโหดร้ายยิ่ง—ไม่เหลียวแลผู้ใด ไม่หวั่นไหวต่อคำวิงวอน และปราศจากความเมตตาโดยสิ้นเชิง มิฉะนั้นแล้ว พวกเขาจะสังหารอภิมันยุในสภาพเช่นนั้นได้อย่างไร?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tension within kṣatriya-dharma: warfare may be sanctioned as duty, yet its practice can become so ruthless that it appears devoid of compassion and fairness. Yudhiṣṭhira’s lament questions whether ‘dharma’ in war can remain ethical when it permits the killing of a vulnerable opponent.
Yudhiṣṭhira, grieving and morally shaken, reflects on Abhimanyu’s death. He argues that only an extremely harsh warrior code could allow Abhimanyu to be slain ‘in such a condition,’ implying he was disadvantaged and treated without mercy.