Shloka 1
Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa
Resolve for the Mace Duel
न२्चक्स्स्त्तािस्सि (9) £:-.१/०्ट द्वात्रिशोड्थ्याय: युधिष्ठिरके कहनेसे दुर्योधनका तालाबसे बाहर होकर किसी एक पाण्डवके साथ गदायुद्धके लिये तैयार होना धृतराष्ट्र रवाच एवं संतर्ज्यमानस्तु मम पुत्रो महीपति: । प्रकृत्या मन्युमान् वीर: कथमासीत् परंतप:,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! शत्रुओंको संताप देनेवाला मेरा वीर पुत्र राजा दुर्योधन स्वभावसे ही क्रोधी था। जब युधिष्ठिरने उसे इस प्रकार फटकारा, तब उसकी कैसी दशा हुई?
dhṛtarāṣṭra uvāca | evaṁ santarjyamānas tu mama putro mahīpatiḥ | prakṛtyā manyumān vīraḥ katham āsīt parantapaḥ ||
ธฤตราษฏระตรัสว่า “สัญชัย เมื่อบุตรของเรา—กษัตริย์—ถูกตำหนิและยั่วยุเช่นนั้นแล้ว ทุรโยธนะผู้กล้าหาญ ผู้โดยสันดานมักโกรธ และเป็นผู้เผาผลาญศัตรูนั้น มีปฏิกิริยาอย่างไร? หลังถ้อยคำคมกริบของยุธิษฐิระ เขาตกอยู่ในสภาพจิตเช่นใด?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a ruler’s inner disposition (prakṛti)—especially anger and pride—shapes his response to moral challenge and public rebuke. It implicitly warns that uncontrolled wrath can drive one toward rash, ethically fraught decisions in the midst of war.
Dhṛtarāṣṭra, hearing that Yudhiṣṭhira has sharply provoked Duryodhana, asks Sañjaya to describe Duryodhana’s immediate reaction and mental state—setting the stage for Duryodhana’s emergence and readiness for the climactic mace-fight.