Shloka 50
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
त्वदन्यो नेह संग्रामे कशक्षिज्जीवति संजय । द्वितीयं नेह पश्यामि ससहायाशक्ष पाण्डवा:
tvad-anyo neha saṅgrāme kaścid jīvati sañjaya | dvitīyaṁ neha paśyāmi sa-sahāyāś ca pāṇḍavāḥ ||
โอ สัญชัย! ในศึกนี้ นอกจากท่านแล้ว ข้าพเจ้าไม่เห็นผู้ใดในหมู่ญาติอันเป็นที่รักว่าจะยังมีชีวิตอยู่เลย; เพราะ ณ ที่นี้ ข้าพเจ้าไม่ประจักษ์ญาติอื่นใดอีก. ส่วนฝ่ายปาณฑพนั้นยืนมั่นด้วยแรงหนุนจากมิตรสหายและพันธมิตรทั้งหลาย.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the human cost of adharma-driven war: when kinship and moral restraint collapse, one is left with loneliness and the bitter recognition that power without righteous support ends in ruin, while those aligned with support and cohesion endure.
Sañjaya reports a bleak assessment voiced in the aftermath of heavy losses: the speaker feels that among his own side scarcely anyone dear remains alive besides Sañjaya, whereas the Pāṇḍavas are still backed by allies—highlighting the shifting balance and despair on the Kaurava side.