Shloka 43
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
स तु मामश्रुपूर्णाक्षो नाशक्नोदभिवीक्षितुम् । उपप्रैक्षत मां दृष्टवा तथा दीनमवस्थितम्
sa tu mām aśrupūrṇākṣo nāśaknod abhivīkṣitum | upapraikṣata māṁ dṛṣṭvā tathā dīnam avasthitam ||
ครั้นสายตาของเขาตกต้องข้าพเจ้า ดวงตาก็เอ่อด้วยน้ำตา เขาไม่อาจจ้องมองข้าพเจ้าได้เนิ่นนาน ข้าพเจ้ายืนอยู่ในสภาพน่าเวทนา และเขาก็ทอดตามองสภาพนั้นของข้าพเจ้าอยู่ร่ำไป
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the human cost of war: even those tasked with observing and reporting events can be overwhelmed by grief. It implicitly underscores compassion and the ethical burden of witnessing suffering—an aspect of dharma that includes sensitivity to others’ pain.
Sañjaya describes someone who, upon seeing him standing in a dejected condition, becomes tearful and cannot look at him directly, only glancing repeatedly—signaling shock, sorrow, and emotional restraint amid the aftermath of battlefield events.