Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake

विव्यधुर्निशितैर्बाणै: कड़कबर्हिणवाजितै: । स्वर्णपुड्खै: शिलाधौतैराकर्णप्रहितैः शरै:,राजन! वे शूरवीर समरांगणमें एक-दूसरेसे टक्कर लेकर कंक और मोरके-से पंखवाले तीखे बाणोंद्वारा परस्पर आघात-प्रत्याघात करने लगे। उनके वे बाण सुनहरी पाँखोंसे सुशोभित, शिलापर साफ किये हुए और कानोंतक खींचकर छोड़े गये थे

sañjaya uvāca |

vivyadhur niśitair bāṇaiḥ kaṅkabārhiṇavājitaiḥ |

suvarṇapuḍkhaiḥ śilādhautair ākarṇaprahitaiḥ śaraiḥ, rājan |

สัญชัยกล่าวว่า—พวกเขายิงศรคมแทงกันและกัน ศรนั้นติดขนแร้งและขนนกยูง มีปีกทอง ขัดบนหินจนเกลี้ยง และปล่อยเมื่อดึงสายธนูถึงหู

विव्यधुःthey pierced / struck
विव्यधुः:
Karta
TypeVerb
Rootव्यध् (विध्/व्यध्)
FormPerfect (Liṭ), 3, Plural, Parasmaipada
निशितैःwith sharp
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine, Instrumental, Plural
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Instrumental, Plural
कङ्कबर्हिणवाजितैःwith (arrows) furnished with vulture- and peacock-feathers
कङ्कबर्हिणवाजितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकङ्क-बर्हिण-वाजित
FormMasculine, Instrumental, Plural
स्वर्णपुड्खैःwith golden fletchings
स्वर्णपुड्खैः:
Karana
TypeAdjective
Rootस्वर्ण-पुड्ख
FormMasculine, Instrumental, Plural
शिलाधौतैःpolished/cleaned on stone
शिलाधौतैः:
Karana
TypeAdjective
Rootशिला-धौत
FormMasculine, Instrumental, Plural
आकर्णप्रहितैःshot after drawing (the bowstring) to the ear
आकर्णप्रहितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootआकर्ण-प्रहित
FormMasculine, Instrumental, Plural
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
King (Dhṛtarāṣṭra, implied by rājan)
A
arrows (bāṇa/śara)
V
vulture-feathers (kaṅka)
P
peacock-feathers (bārhiṇa)
G
gold (suvarṇa)
W
whetstone/stone for polishing (śilā)
B
battlefield (samara-aṅgaṇa, implied by context)

Educational Q&A

The verse highlights how, in war, skill and refinement (sharp, polished, fully drawn arrows) can magnify harm; it implicitly invites reflection on the tragic reciprocity of violence even among duty-bound heroes.

Sañjaya describes two opposing heroic fighters engaging at close quarters, exchanging volleys of expertly made arrows—sharp, stone-burnished, gold-adorned, and shot at full draw—signaling an intense phase of the battle.