Shloka 313
Śalya-parva Adhyāya 26 — Duryodhana’s remnant formation and rapid engagements
Devanagari script
क्षुरप्रेण शिर: कायात् पातयामास पाण्डव: । राजन! रथहीन हुए श्रुतर्वाने अपने हाथोंमें ढाल और तलवार ले ली। वह सौ चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त ढाल तथा अपनी प्रभासे चमकती हुई तलवार ले ही रहा था कि पाण्थुपुत्र भीमसेनने एक क्षुरप्रद्वारा उसके मस्तकको धड़से काट गिराया
Translation
ด้วยศรคฺษุรประอันคมกริบ ปาณฑวะได้ทำให้ศีรษะของเขาหลุดจากกายตกลงมา ข้าแต่พระราชา! ศฺรุตรวาเมื่อไร้รถศึกแล้วก็ฉวยโล่และดาบไว้ในมือ เขากำลังจะยกโล่ที่มีเครื่องหมายรูปจันทร์เสี้ยวร้อยดวง และดาบที่ส่องประกายด้วยรัศมีของตนเองอยู่ในทันใดนั้นเอง ภีมเสนะโอรสแห่งปาณฑุได้ใช้ศรคฺษุรประตัดศีรษะเขาขาดจากลำตัว
Word by Word
क्षुरप्रेणwith a razor(-edged) arrow/weapon
क्षुरप्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुरप्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
शिरःhead
शिरः:
Karma
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
कायात्from the body
कायात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
पातयामासcaused to fall; struck down
पातयामास:
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
FormPerfect (Periphrastic), Third, Singular, Parasmaipada, Yes
पाण्डवःthe Pandava (Bhima/Arjuna etc., here: the Pandava warrior)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes