Shloka 11
भीमसेनस्य कौरवसुतवधः तथा श्रुतर्वावधः
Slaying of Kaurava princes and the fall of Śrutarvā
कुर्वन्तस्तव पुत्रस्य शासन युद्धदुर्मदा: । रणभूमिमें उन््मत्त होकर लड़नेवाले कितने ही युद्धाभिलाषी योद्धा उन घायलोंको वैसे ही छोड़कर आपके पुत्रकी आज्ञाका पालन करते हुए पुनः युद्धके लिये चल देते थे || १०६ || पानीयमपरे पीत्वा पर्याश्वास्य च वाहनम्
sañjaya uvāca |
kurvantastava putrasya śāsanaṃ yuddha-durmadāḥ |
raṇabhūmau unmatta iva laḍamānāḥ kecid yuddhābhilāṣiṇaḥ yodhāḥ tān ghāyitān tathāiva parityajya tava putrasya ājñāṃ pālayantaḥ punaḥ yuddhāya prayayur iti ||
pānīyam apare pītvā paryāśvāsya ca vāhanam |
putrān anye pitṝn anye punar yuddha-bhara-rocayan ||
สัญชัยกล่าวว่า—ด้วยความคลุ้มคลั่งแห่งศึก พวกเขาปฏิบัติตามบัญชาของโอรสท่าน นักรบผู้ใคร่รบจำนวนมากทอดทิ้งผู้บาดเจ็บไว้ดังเดิมแล้วมุ่งกลับสู่สนามรบ บางพวกดื่มน้ำให้ชุ่มคอและปล่อยให้พาหนะ (ม้า) ได้พักหายเหนื่อย แล้วสวมยุทโธปกรณ์กลับเข้าต่อสู้ อีกหลายคนปลอบโยนญาติที่บาดเจ็บ—ทั้งบุตรและบิดา—พาไปไว้ในค่าย แล้วจึงตั้งใจรับภาระแห่งสงครามอีกครา
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between obedience to a commander and humane care for the wounded. It shows how war can intoxicate the mind, narrowing moral attention to orders and victory, while also acknowledging moments of responsibility—refreshing mounts, giving reassurance, and moving the injured to safety.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana’s troops, driven by battle-frenzy, repeatedly return to combat. Some leave the wounded behind to follow orders; others pause to drink water and rest their horses, or escort injured relatives to the camp, then rejoin the fighting.