Shloka 56
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
पुनर्गावल्गर्णिं सूतं पर्यपृच्छद् यथातथम् । वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इस प्रकार पुत्रोंकी चिन्तामें डूबकर बारंबार मूर्च्छित होनेवाले, संतप्त एवं बूढ़े भरतश्रेष्ठ राजा अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र जिनके बन्धु-बान्धव मार डाले गये थे, दीर्घकालतक विलाप करके गरम साँस खींचते और अपने पराभवकी बात सोचते हुए महान् दुःखसे संतप्त हो उठे तथा गवल्गणपुत्र संजयसे पुनः युद्धका यथावत् समाचार पूछने लगे || ५३--५५ $ ।। धृतराष्ट्र रवाच भीष्मद्रोणौ हतीौ श्रुत्वा सूतपुत्रं च घातितम्
punar gāvalgaṇiṃ sūtaṃ paryapṛcchad yathātatham |
แล้วพระองค์ทรงถามสัญชัย บุตรแห่งคาวัลคณะ ผู้เป็นสารถี อีกครั้ง ให้เล่าเหตุการณ์ตามที่เกิดขึ้นจริง ธฤตราษฏร์ตรัสว่า “เมื่อได้ยินว่าภีษมะและโทรณะถูกสังหาร และบุตรสารถีกรรณะก็ถูกฆ่าแล้ว โอสัญชัย จงเล่าเรื่องราวสงครามทั้งหมดให้เราฟังอีกครั้ง ตามที่เป็นไปโดยแท้”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid overwhelming grief, one must face events as they truly happened (yathā-tatham). The verse highlights the ethical value of truthful reporting and the sobering necessity of confronting the consequences of one’s choices in war.
The narrator Vaiśampāyana states that the king again questions Sañjaya, the charioteer and eyewitness-reporter, asking him to recount the battle news accurately and in proper sequence.