Shloka 1
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वमें धृतराष्ट्रका मोहविषयक पहला अध्याय पूरा हुआ,शीसल्-ताआ5 >> हु भ्रिध्रर्राध्य द्वितीयो<्ध्याय: राजा धृतराष्ट्रका विलाप करना और संजयसे युद्धका वृत्तान्त पूछना वैशम्पायन उवाच विसृष्टास्वथ नारीषु धृतराष्ट्रो3म्बिकासुत: । विललाप महाराज दु:खाद्ू दुःखान्तरं गत: वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज! स्त्रियोंक बिदा हो जानेपर अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्र एक दुःखसे दूसरे दुःखमें पड़कर गरम-गरम उच्छवास लेते और बारंबार दोनों हाथ हिलाते हुए विलाप करने लगे और बड़ी देरतक चिन्तामग्न रहकर इस प्रकार बोले
Vaiśampāyana uvāca |
visṛṣṭāsv atha nārīṣu dhṛtarāṣṭro ’mbikāsutaḥ |
vilalāpa mahārāja duḥkhād duḥkhāntaraṃ gataḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช! ครั้นสตรีทั้งหลายถูกส่งกลับไปแล้ว ธฤตราษฏระ โอรสแห่งอัมพิกา ก็จมจากทุกข์หนึ่งสู่ทุกข์อีกทุกข์หนึ่ง แล้วเริ่มคร่ำครวญ. เขาปล่อยลมหายใจร้อนผ่าว โบกมือทั้งสองซ้ำแล้วซ้ำเล่า นานนักจมอยู่ในความคิด; แล้วจึงกล่าวดังนี้.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the moral aftermath of war: unchecked attachment and partiality culminate in irreversible loss, and the ruler who failed to restrain wrongdoing is left to face compounding grief. It frames suffering as a consequence that deepens when responsibility is evaded.
After the women depart, Dhṛtarāṣṭra is left alone with his thoughts. His sorrow intensifies, and he begins to lament—an opening movement that leads into his questioning of Sañjaya about the course of the war and its outcomes.