Shloka 263
शल्यवधे कौरवसेनाभङ्गः, भीमस्य गदायुद्धं, दुर्योधनस्य समाह्वानम्
Rout after Śalya’s fall; Bhīma’s mace engagement; Duryodhana’s rally
इत्यासीत् तुमुल: शब्दस्तव सैन्यस्य भारत । भारत! उस समय आपकी सेनामें “मार डालो, घायल करो, पकड़ लो, प्रहार करो और टुकड़े-टुकड़े कर डालो” यह भयंकर शब्द गूँज रहा था
ity āsīt tumulaḥ śabdas tava sainyasya bhārata
โอ ภารตะ! ครานั้นในกองทัพของท่านบังเกิดเสียงอื้ออึงกึกก้อง—“ฆ่าเสีย! ทำให้บาดเจ็บ! จับไว้! ฟัน! สับให้เป็นชิ้น ๆ!” เป็นเสียงโห่ร้องอันน่าสะพรึงที่กังวานไปทั่ว
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical danger of war’s momentum: when violence becomes a communal chant—‘kill, wound, seize’—moral restraint and discrimination are easily eclipsed. It implicitly contrasts disciplined duty with uncontrolled bloodlust.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a great uproar rose in the Kaurava ranks. The battlefield resounded with harsh commands and cries urging killing, wounding, capturing, striking, and dismembering—signaling intense, chaotic combat.