Previous Verse
Next Verse

Shloka 413

शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host

with Omens and Bhīma’s Counter

अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्ण पादातं पाण्डुनन्दनम्‌ । भाईको मारा गया देख सुषेण क्रोधसे व्याकुल हो उठा और तुरंत ही हरसा कट जानेसे पैदल हुए-से पाण्डुनन्दन नकुलपर बाणोंकी वर्षा करने लगा

sañjaya uvāca |

abhyavarṣac charais tūrṇaṃ pādātaṃ pāṇḍunandanam |

สัญชัยกล่าวว่า—ครั้นเห็นพี่น้องของตนถูกสังหาร สุเสณะก็เดือดดาลปนโศกเศร้า แล้วบัดดลก็ระดมฝนศรใส่นกุล โอรสแห่งปาณฑุ ผู้ต้องลงสู้ด้วยเท้าเพราะม้าถูกฟันล้ม.

अभ्यवर्षत्showered (rained upon)
अभ्यवर्षत्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√वृष्
Formलङ् (Imperfect), 3, Singular, Parasmaipada
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
पदातम्on foot, dismounted
पदातम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपदात
FormMasculine, Accusative, Singular
पाण्डुनन्दनम्the son of Pandu (Nakula)
पाण्डुनन्दनम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डुनन्दन
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
N
Nakula
P
Pāṇḍu
S
Suṣeṇa

Educational Q&A

The verse highlights how grief and anger can rapidly escalate violence: the death of a close kin provokes immediate retaliation. In the Mahābhārata’s ethical frame, this illustrates the peril of krodha—when emotion overrides restraint, the battlefield’s suffering multiplies.

Sañjaya narrates that Suṣeṇa, furious after seeing his brother slain, quickly rains arrows on Nakula. Nakula is described as pādāta—fighting on foot—because his horse has been cut down, leaving him temporarily disadvantaged.