Shloka 85
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
अश्वत्थामा पुन: उछलने और अपने ऊपर आक्रमण करनेवाले दूसरे-दूसरे नरश्रेष्ठ शूरवीरोंको दूरसे भी मारकर कालरात्रिके हवाले कर देता था ।।
sañjaya uvāca | aśvatthāmā punaḥ ucchalane ca svopari ākramaṇaśīlān anyonyān naraśreṣṭha-śūrān dūrata eva mārayitvā kālarātryā havāle karoti sma || tathaiva syandanāgreṇa pramathan sa vidhāvati | śaravarṣaiś ca vividhair avarṣac chatravāṃs tataḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า— อัศวัตถามาโจนเข้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า และแม้จากระยะไกลก็ยังสังหารยอดนักรบผู้พุ่งเข้ามาโจมตีเขา ส่งพวกนั้นให้ตกอยู่แก่กาลราตรี—ราตรีแห่งความตาย. อีกทั้งเขายังแล่นไปทั่วทุกทิศ บดขยี้ศัตรูด้วยส่วนหน้าของรถศึก และโปรยศรนานาชนิดดุจห่าฝน ทำให้กองทัพฝ่ายตรงข้ามบาดเจ็บและล้มตาย
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in the darkness of war—especially the Sauptika night—martial skill can become sheer destruction, symbolized by Kālarātri. It invites ethical reflection on violence that exceeds righteous combat and on how rage and vengeance can eclipse dharma.
Sañjaya describes Aśvatthāmā rampaging through the battlefield at night: he kills attacking warriors even from a distance, tramples foes with the front of his chariot, and rains down varied arrows, injuring and cutting down enemy soldiers.