Shloka 83
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
तथा भवदश्यां कार्य स्यादिति मे निश्चिता मति: । “मैं तो इस शिविरके भीतर घुस जाऊँगा और वहाँ कालके समान विचरूँगा। आपलोग ऐसा करें जिससे कोई भी मनुष्य आप दोनोंके हाथसे जीवित न बच सके
tathā bhavad-aśyāṁ kāryaṁ syād iti me niścitā matiḥ | tato rathaṁ punar drauṇir āsthito bhīma-niḥsvanam | dhanuṣ-pāṇiḥ śarair anyān praiṣayad vai yama-kṣayam ||
สัญชัยกล่าวว่า— “ความเห็นของข้าตั้งมั่นแล้วว่า ต้องทำการนี้เช่นนี้. ข้าจะบุกเข้าไปในค่ายและเที่ยวไปดุจ ‘กาล’ เอง; ส่วนพวกท่านทั้งสองจงทำให้เป็นไปจนไม่มีมนุษย์ผู้ใดรอดชีวิตจากมือของท่าน—นี่คือความตั้งใจอันแน่วแน่ของข้า.” ครั้นแล้วบุตรแห่งโทรณะคืออัศวัตถามา ก็ขึ้นสู่รถศึกที่กึกก้องน่าสะพรึงอีกครั้ง; ถือคันศรไว้ในมือ เขายิงศรส่งนักรบอื่นๆ ไปสู่แดนของยม
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a ‘firmly decided mind’ (niścitā matiḥ) can become ethically catastrophic when directed toward annihilation. It presents resolve and martial capability as morally ambiguous: determination without dharmic restraint turns action into mere ‘sending to Yama,’ i.e., death as an end in itself.
Sañjaya describes Droṇa’s son (Aśvatthāmā) renewing his assault: he mounts his roaring chariot, takes up his bow, and shoots arrows that kill ‘others,’ metaphorically sending them to Yama’s realm. It is part of the Sauptika Parva’s night-time violence following the great war.