Shloka 78
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
अत्युग्रप्रतिपिशैश्व नदद्धिश्व भूशोत्कटै: । गजाश्रमथितैश्रान्यैर्मही कीणाभवत् प्रभो
atyugra-pratipiśaiś ca nadadbhir bhūśotkaṭaiḥ | gajāśva-mathitaiś cānyair mahī kīrṇābhavat prabho ||
ข้าแต่พระองค์ พื้นดินเกลื่อนไปด้วยศพทั้งหลาย ผู้คนถูกบดขยี้จนมีสภาพน่าสยดสยอง ร้องคำรามและกรีดร้องด้วยความเจ็บปวดดุจคนคลุ้มคลั่ง อีกทั้งม้าและช้างที่ไร้ผู้ควบคุมก็เหยียบย่ำนักรบอีกมากมาย จนแผ่นดินราวกับปูพรมด้วยซากศพ
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical horror of war’s aftermath: even beyond deliberate killing, uncontrolled forces—panic, stampeding animals, chaos—multiply suffering. It functions as a grim reminder that violence, once unleashed, exceeds human intention and leaves the earth itself burdened by adharma-born devastation.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene of carnage: warriors lie mangled and cry out in agony, while riderless horses and elephants, running loose, trample additional fighters. The battlefield ground is described as covered with corpses.