Shloka 69
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
कालीं रक्तास्यनयनां रक्तमाल्यानुलेपनाम् | रक्ताम्बरधरामेकां पाशहस्तां कुटुम्बिनीम्
kālīṁ raktāsyanayanāṁ raktamālyānulepanām | raktāmbaradharām ekāṁ pāśahastāṁ kuṭumbinīm ||
ครานั้นเหล่านักรบฝ่ายปาณฑพได้เห็นกาลราตรีปรากฏเป็นรูปเป็นร่าง—กายดำสนิท แต่ปากและดวงตาแดงดุจโลหิต ประดับพวงมาลัยและเครื่องทาแดง นุ่งห่มผ้าแดง นางยืนเด่นอย่างโดดเดี่ยวพิกลพิศวง ถือบ่วงไว้ในมือ มีหมู่บริวารของนางรายล้อม นางยืนขับขานบทเพลง และใช้บ่วงอันน่าสะพรึงกลัวผูกมัดมนุษย์ ม้า และช้าง แล้วพาไป
संजय उवाच
Educational Q&A
When warfare descends into adharma, its consequences are portrayed as inevitable and supra-human: Death/Time (Kālarātri) ‘binds’ beings like a noose, emphasizing karmic ripening and the collapse of moral restraint.
In Sañjaya’s report, the warriors perceive a terrifying embodied figure—Kālarātri—marked by red eyes and mouth, red adornments and clothing, holding a noose and accompanied by attendants. The apparition functions as a portent that many lives are about to be taken and that the night’s violence is under the shadow of inexorable death.