Shloka 82
Sabhā Parva, Adhyāya 68 — Pāṇḍavānāṃ Vanavāsa-prasthānaḥ; Duḥśāsana-nindā; Pāṇḍava-pratijñāḥ
स्त्रिया: पत्या विहीनाया राज्ञा ग्रस्तस्य चैव यत् । अपुत्रायाश्व यद् दुःखं व्याप्राप्रातस्य चैव यत्
striyāḥ patyā vihīnāyā rājñā grastasya caiva yat | aputrāyāś ca yad duḥkhaṃ vyāprāprātasya caiva yat ||
กาศยปกล่าวว่า “จงพิจารณาโศกของสตรีผู้ไร้สามี ความคับแค้นของกษัตริย์ผู้ถูกครอบงำจนตกใต้อำนาจผู้อื่น ความระทมของสตรีผู้ไร้บุตร และความทุกข์ของผู้พยายามแล้วแต่ไม่บรรลุเป้าหมาย”
कश्यप उवाच
Educational Q&A
The verse catalogs archetypal forms of intense human suffering—bereavement, political ruin, childlessness, and frustrated effort—inviting ethical reflection and compassion, and underscoring how dharma must respond to vulnerability and loss.
Kāśyapa speaks in a didactic tone, enumerating examples of grievous distress to frame a moral point (about the weight of suffering and the need for right conduct toward those afflicted).