Shloka 6
पुनर्द्यूत-समाह्वानम्
Renewed Summons to the Dice-Game and Exile Wager
प्रातिकाग्युवाच यदा नाभूत् कैतवमन्यदस्य तदादेवीत् पाण्डवोडजातशत्रु: । न्यस्ताः पूर्व भ्रातरस्तेन राज्ञा स्वयं चात्मा त्वमथो राजपुत्रि,प्रातिकामी बोला--राजकुमारी! जब जुआरियोंको देनेके लिये दूसरा कोई धन नहीं रह गया, तब अजातशत्रु पाण्डुनन्दन युधिष्ठिर इस प्रकार जूआ खेलने लगे। पहले तो उन्होंने अपने भाइयोंको दाँवपर लगाया, उसके बाद अपनेको और अन्तमें आपको भी दाँवपर रख दिया
Prātikāmy uvāca: yadā nābhūt kaitavam anyad asya tadā devīt Pāṇḍavo ’jātaśatruḥ | nyastāḥ pūrvaṁ bhrātaras tena rājñā svayaṁ cātmā tvam atho rājaputri ||
ปราติกามีกล่าวว่า “โอ้ ธิดาแห่งกษัตริย์! เมื่อไม่เหลือสิ่งใดให้วางเดิมพันแล้ว อชาตศัตรู กษัตริย์ปาณฑพก็ยังเดินเกมต่อไป ก่อนอื่นทรงวางพี่น้องเป็นเดิมพัน ต่อมาทรงวางพระองค์เอง และท้ายที่สุดก็วางเจ้าเป็นเดิมพันด้วย”
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical collapse that follows addiction and deceit in gambling: even a dharma-minded king can be driven to violate propriety and human dignity, treating persons as stakes. It sets up the later dharma-inquiry about whether one who has lost himself retains the moral/legal capacity to wager another.
Prātikāmin reports the progression of Yudhiṣṭhira’s losses in the dice match: with no other wealth remaining, he stakes his brothers, then himself, and finally the princess (Draupadī), intensifying the crisis that leads to her summons to the assembly.