Shloka 53
पुनर्द्यूत-समाह्वानम्
Renewed Summons to the Dice-Game and Exile Wager
(न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा नते वृद्धा ये न वदन्ति धर्मम् नासौ धर्मों यत्र न सत्यमस्ति न तत् सत्यं यच्छलेनानुविद्धम् ।।) वह सभा नहीं है जहाँ वृद्ध पुरुष न हों, वे वृद्ध नहीं हैं जो धर्मकी बात न बतावें, वह धर्म नहीं है जिसमें सत्य न हो और वह सत्य नहीं है जो छलसे युक्त हो। वैशम्पायन उवाच तथा ब्रुवन्तीं करुणं रुदन्ती- मवेक्षमाणां कृपणान् पतींस्तान् । दुःशासन: परुषाण्यप्रियाणि वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! इस प्रकार द्रौपदी करुणस्वरमें बोलकर रोती हुई अपने दीन पतियोंकी ओर देखने लगी। उस समय दुःशासनने उसके प्रति कितने ही अप्रिय कठोर एवं कटुवचन कहे
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā
nate vṛddhā ye na vadanti dharmam |
nāsau dharmo yatra na satyam asti
na tat satyaṃ yac chale'nanuviddham ||
vaiśampāyana uvāca |
tathā bruvantīṃ karuṇaṃ rudantīm
avekṣamāṇāṃ kṛpaṇān patīṃs tān |
duḥśāsanaḥ paruṣāṇy apriyāṇi
vākyāny uvāca amadhurāṇi caiva ||
“ที่ใดไม่มีผู้เฒ่าผู้ใหญ่ ที่นั่นไม่ใช่สภา; และผู้ที่ไม่กล่าวถึงธรรม ย่อมไม่ใช่ผู้เฒ่าที่แท้จริง. ธรรมที่ปราศจากความจริงไม่ใช่ธรรม; และความจริงที่ปนเปื้อนด้วยเล่ห์กลก็ไม่ใช่ความจริง.” ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ชนเมชยะ เมื่อเทราปทีเอ่ยดังนี้ด้วยเสียงอันโศกา ร่ำไห้และเหลียวมองไปยังสามีผู้ระทมของนาง ทุศศาสนะก็กล่าวถ้อยคำมากมายอันหยาบกร้าน ไม่น่าฟัง และขมขื่นใส่นาง”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A legitimate court depends on morally courageous elders who uphold dharma by speaking truth. Dharma is inseparable from satya, and ‘truth’ loses its status when it is mixed with deceit (chala).
In the Kuru assembly, Draupadī laments the failure of the elders and the collapse of justice. As she weeps and looks to her husbands for support, Duḥśāsana responds with cruel, insulting speech, intensifying her humiliation.