Shloka 32
Śakuni–Duryodhana-saṃvāda: Dyūta-yojanā (Śakuni and Duryodhana on Planning the Dice-Game)
इच्छतां भूमिपालानां भीष्म जीवस्यसंशयम् | लोकविद्धिष्टकर्मा हि नान्यो5स्ति भवता सम:,भीष्म! निःसंदेह तुम्हारा जीवन इन राजाओंकी इच्छासे ही बचा हुआ है; क्योंकि तुम्हारे समान दूसरा कोई राजा ऐसा नहीं है, जिसके कर्म सम्पूर्ण जगतसे द्वेष करनेवाले हों
icchatāṁ bhūmipālānāṁ bhīṣma jīvasy asaṁśayam | lokaviddhiṣṭakarmā hi nānyo 'sti bhavatā samaḥ, bhīṣma ||
โอ ภีษมะ ไม่ต้องสงสัยเลยว่าชีวิตของเจ้ารอดมาได้ก็ด้วยความประสงค์ของเหล่ากษัตริย์เหล่านี้; เพราะไม่มีผู้ครองแผ่นดินอื่นใดเสมอเจ้า—กรรมของเจ้ากระฉ่อนทั่วโลกว่าเป็นที่ชิงชังของผู้คนทั้งปวง
शिशुपाल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how public reputation and ethical conduct become weapons in political conflict: Śiśupāla uses harsh speech to undermine Bhīṣma’s moral authority, illustrating the Mahābhārata’s concern with the dharmic limits of speech and the corrosive power of slander in royal assemblies.
In the royal assembly context, Śiśupāla addresses Bhīṣma directly with a provocative accusation, claiming Bhīṣma lives only because other kings tolerate him and asserting that Bhīṣma’s actions are widely notorious—part of Śiśupāla’s broader denunciation during the court proceedings surrounding honor and precedence.