Shloka 9
Bhīṣma–Śiśupāla-saṃvādaḥ
Bhishma and Shishupala’s exchange in the assembly
(अर्कप्रमाणौ तौ वृक्षौ यद्यनेन निपातितौ । नागश्न पातितो$नेन तत्र को विस्मय: कृत: ।।) आकके पौधोंके बराबर दो अर्जुन वृक्षोंको यदि श्रीकृष्णने गिरा दिया अथवा एक नागको ही मार गिराया तो कौन बड़े आश्वर्यका काम कर डाला?। वल्मीकमात्र: सप्ताहं यद्यनेन धृतो5चल: । तदा गोवर्धनो भीष्म न तच्चित्रं मतं मम,भीष्म! यदि इसने गोवर्धनपर्वतको सात दिनतक अपने हाथपर उठाये रखा तो उसमें भी मुझे कोई आश्वर्यकी बात नहीं जान पड़ती; क्योंकि गोवर्धन तो दीमकोंकी खोदी हुई मिट्टीका ढेरमात्र है
arkapramāṇau tau vṛkṣau yady anena nipātitau | nāgaś ca pātito 'nena tatra ko vismayaḥ kṛtaḥ || valmīkamātraḥ saptāhaṃ yady anena dhṛto 'calaḥ | tadā govardhano bhīṣma na tac citraṃ mataṃ mama ||
หากเขาโค่นต้นไม้สองต้นที่ใหญ่เพียงเท่าพืชอรกะ หรือเพียงปราบนาคตัวหนึ่ง—จะมีความพิศวงอันใด? และแม้เขาจะยกภูเขาไว้ถึงเจ็ดวัน โอ ภีษมะ ข้าก็มิได้เห็นว่าเป็นเรื่องประหลาด; เพราะในทัศนะของข้า โควรรธนะก็เป็นเพียงกองดินดั่งจอมปลวกเท่านั้น
शिशुपाल उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how envy and hostility can distort moral perception: Śiśupāla dismisses celebrated deeds by reframing them as trivial, showing that ethical judgment in a public forum can be driven by bias rather than truth or reverence.
In the royal assembly context, Śiśupāla attacks Kṛṣṇa’s reputation by mocking famous exploits (toppling trees, killing a serpent, lifting Govardhana) and addresses Bhīṣma directly, attempting to undermine the honor being accorded to Kṛṣṇa.