Shloka 31
Bhīṣma–Śiśupāla-saṃvādaḥ
Bhishma and Shishupala’s exchange in the assembly
वृद्ध: किल समुद्रान्ते कश्चिद्धंसो5भवत् पुरा । धर्मवागन्यथावृत्त: पक्षिण: सोडनुशास्ति च,पूर्वकालकी बात है, समुद्रके निकट कोई बूढ़ा हंस रहता था। वह धर्मकी बातें करता; परंतु उसका आचरण ठीक उसके विपरीत होता था। वह पक्षियोंको सदा यह उपदेश किया करता कि धर्म करो, अधर्मसे दूर रहो। सदा सत्य बोलनेवाले उस हंसके मुखसे दूसरे-दूसरे पक्षी यही उपदेश सुना करते थे
vṛddhaḥ kila samudrānte kaścid haṃso 'bhavat purā | dharmavāg anyathāvṛttaḥ pakṣiṇaḥ so 'nuśāsti ca ||
กาลก่อน ณ ริมฝั่งมหาสมุทร มีหงส์ชราตัวหนึ่งอาศัยอยู่ มันกล่าวถ้อยคำสูงส่งว่าด้วยธรรมะ แต่ความประพฤติของมันกลับตรงกันข้าม ทว่ามันยังคงพร่ำสั่งสอนนกทั้งหลายเสมอว่า “จงประพฤติธรรมะ จงห่างไกลอธรรม”
शिशुपाल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical problem of preaching dharma while living contrary to it—warning that moral authority is undermined when conduct does not match counsel.
Śiśupāla introduces an illustrative tale: an old swan living by the sea continually advises other birds to follow dharma and avoid adharma, even though his own behavior contradicts his righteous speech.