Shloka 33
Sabhā-praveśa, Dāna, and the Courtly Convergence (सभा-प्रवेशः दानं च)
उपासते सभायां सम कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । इनके सिवा जटासुर, मद्रराज शल्य, राजा कुन्तिभोज, किरातराज पुलिन्द, अंगराज, वंगराज, पुण्ड्रक, पाण्ड्य, उड़्राज, आन्ध्रनरेश, अंग, वंग, सुमित्र, शत्रुसूदन शैब्य, किरातराज सुमना, यवननरेश, चाणूर, देवरात, भोज, भीमरथ, कलिंगराज श्रुतायुध, मगधदेशीय जयसेन, सुकर्मा, चेकितान, शत्रुसंहारक पुरु, केतुमानू, वसुदान, विदेहराज कृतक्षण, सुधर्मा, अनिरुद्ध, महाबली श्रुतायु, दुर्धर्ष वीर अनूपराज, क्रमजित्, सुदर्शन, पुत्रसहित शिशुपाल, करूषराज दन्तवक्त्र, वृष्णिवंशियोंके देवस्वरूप दुर्धर्ष राजकुमार, आहुक, विपृथु, गद, सारण, अक्रूर, कृतवर्मा, शिनिपुत्र सत्यक, भीष्मक, आकृति, पराक्रमी द्ुमत्सेन, महान् धनुर्धर केकयराजकुमार, सोमक-पौत्र द्रुपद, केतुमान् (द्वितीय) तथा अस्त्रविद्यामें निपुण महाबली वसुमान--ये तथा और भी बहुत-से प्रधान क्षत्रिय उस सभामें कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरकी सेवामें बैठते थे || २४--३२ ह ।। अर्जुन ये च संश्रित्य राजपुत्रा महाबला:,जो महाबली राजकुमार अर्जुनके पास रहकर कृष्णमृगचर्म धारण किये धरनुर्वेदकी शिक्षा लेते थे (वे भी उस सभाभवनमें बैठकर राजा युधिष्ठिरकी उपासना करते थे)। राजन! वृष्णिवंशको आनन्दित करनेवाले राजकुमारोंको वहीं शिक्षा मिली थी
vaiśampāyana uvāca | upāsate sabhāyāṃ samāḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram | arjunaṃ ye ca saṃśritya rājaputrā mahābalāḥ kṛṣṇamṛgacarma-dhāriṇo dhanurveda-śikṣāṃ labhante te 'pi tatraiva rājānaṃ yudhiṣṭhiram upāsate |
เหล่ากษัตริย์และเจ้าชายทั้งปวงในสภานั้น ต่างนั่งเฝ้าและถวายความเคารพต่อยุธิษฐิระ โอรสแห่งกุนตี ตามธรรมเนียมอันสมควร ณ ที่นั้นมีทั้งศัลยะราชาแห่งมทระ กุนติภชะ กษัตริย์กิราตะปุลินทะ องคราช วังคะราช ปุณฑรกะ ปาณฑยะ อุฑระราช และเจ้าแห่งอานธระ; ทั้งอังคะ วังคะ สุมิตระ ไศพยะผู้ปราบศัตรู กิราตราชสุมนา และเจ้าแห่งยวนะ; จาณูร เทวราต โภชะ ภีมรถะ; ศรุตายุธราชาแห่งกลิงคะ และชัยเสนะแห่งมคธ; สุกรรมะ เจกิตานะ ปุรุผู้ทำลายศัตรู; เกตุมาน วสुदาน กฤตักษณะราชาแห่งวิเทหะ; สุธรรมะ อนिरุทธะ ศรุตายุผู้มีกำลังยิ่ง; อนูปราชผู้ยากจะปราบ กรมชิต และสุทรรศนะ; ศิศุปาลพร้อมโอรสทั้งหลาย และทันตวักตระราชาแห่งกรูษะ; เหล่าเจ้าชายวงศ์วฤษณีผู้ดุจเทพและยากจะพิชิต; อาหุกะ วิปฤถุ คทะ สารณะ อครูระ กฤตวรมะ สัตยกะบุตรแห่งศินี; ภีษมกะ อากฤติ ดยุมตเสนะผู้ทรงเดช; เหล่าเคกยะผู้เป็นมหาธนู; ทรุปทะผู้เป็นหลานแห่งโสมกะ; และเกตุมาน (อีกผู้หนึ่ง) กับวสุมานผู้มีกำลังใหญ่—พร้อมด้วยกษัตริย์นักรบชั้นนำอีกมาก ต่างอยู่ในสภานั้น. ยิ่งกว่านั้น เหล่าเจ้าชายผู้มีกำลังมากซึ่งพึ่งพาอรชุน สวมหนังกวางดำเป็นเครื่องหมายแห่งวินัย และกำลังฝึกฝนวิชาธนู—พวกเขาก็ยังนั่งอยู่ในท้องพระโรงนั้น เฝ้ารับใช้และถวายความเคารพต่อพระเจ้ายุธิษฐิระด้วย ดังนี้สภาจึงเป็นที่ซึ่งความภักดีทางการเมือง การยอมรับอำนาจโดยธรรม และการศึกษาของนักรบผู้มีวินัย มาบรรจบกันภายใต้ราชธรรม
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Legitimate rule is sustained not only by power but by recognized dharma: the great ones ‘attend upon’ Yudhiṣṭhira, showing that ethical sovereignty draws voluntary allegiance. In parallel, warrior power is framed as disciplined learning (dhanurveda) under guidance, not mere violence.
The text describes Yudhiṣṭhira’s sabhā where many rulers and princes sit in respectful attendance. It also notes that mighty princes staying with Arjuna—marked by student discipline such as wearing black-antelope skin—receive training in archery and likewise honor Yudhiṣṭhira in the assembly.