Shloka 43
Adhyāya 31: Rājasūya-samāgama — The Gathering of Kings and the Ordering of Hospitality
चित्रभानु: सुरेशश्व॒ अनलस्त्वं विभावसो । स्वर्गद्वारस्पृशश्चवासि हुताशो ज्वलनः शिखी,विभावसो! आप ही चित्रभानु, सुरेश और अनल कहलाते हैं। आप सदा स्वर्गद्वारका स्पर्श करते हैं। आप आहुति दिये हुए पदार्थोंको खाते हैं, इसलिये हुताशन हैं। प्रज्वलित होनेसे ज्वलन और शिखा (लपट) धारण करनेसे शिखी हैं
citrabhānuḥ sureśaś ca analas tvaṃ vibhāvaso | svargadvāraspṛśaś cāsi hutāśo jvalanaḥ śikhī vibhāvaso ||
โอ วิภาวสุ ท่านได้ชื่อว่า จิตรภานุ สุเรศ และอนล เปลวเพลิงของท่านแตะต้องประตูสวรรค์อยู่เนืองนิตย์ เพราะเสวยอาหุติ ท่านจึงเป็น ‘หุตาศะ’; เพราะลุกโพลง ท่านจึงเป็น ‘ชวลนะ’; และเพราะทรงยอดเปลวไฟ ท่านจึงเป็น ‘ศิขี’
सहदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights Agni as the sacred mediator of offerings and a purifier who upholds ritual truth: fire ‘consumes’ oblations, rises heavenward, and thus symbolizes the ethical seriousness of vows, sacrifices, and truthful conduct performed before a divine witness.
Sahadeva is addressing and praising Agni by enumerating his traditional names and qualities—his brilliance, his insatiable consuming nature, his role as receiver of offerings, and his upward-reaching flames—using these epithets as a formal invocation/stuti within the ongoing discourse of the chapter.