Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

अर्जुनस्य दिग्विजयारम्भः — Arjuna Initiates the Northern Campaign and Secures Bhagadattta’s Tribute

सर्वातिक्रान्तमर्याद पृष्ठभज़ च चक्रतुः । सम्पूर्णमूर्च्छा बाहुभ्यां पूर्णकुम्भं प्रचक्रतु:,फिर वे सारी मर्यादाओंसे ऊँचे उठे हुए 'पृष्ठभंग” नामक दाँव-पेंचसे काम लेने लगे (अर्थात्‌ एक-दूसरेकी पीठको धरतीसे लगा देनेकी चेष्टामें लग गये)। दोनों भुजाओंसे सम्पूर्ण मूर्च्छा (उदर आदिमें आघात करके मूच्छित करनेका प्रयत्न) तथा पूर्वोक्त पूर्णकुम्भका प्रयोग करने लगे

sarvātikrāntamaryāda pṛṣṭhabhaṅgaṃ ca cakratuḥ | sampūrṇamūrcchā bāhubhyāṃ pūrṇakumbhaṃ pracakratuḥ ||

ต่อมาเขาทั้งสองก้าวล่วงขอบเขตทั้งปวง แล้วใช้ท่าที่เรียกว่า “ปฤษฺฐภังคะ” คือพยายามกดให้หลังของอีกฝ่ายติดพื้น ด้วยแขนทั้งสองยังพยายามใช้ “สัมปูรณมูรฺฉา” โจมตีจุดสำคัญให้หน้ามืด และใช้ท่าจับ “ปูรณกุมภะ” ทำให้การต่อสู้ทวีความรุนแรงเกินกว่าความยับยั้งเดิม

सर्वातिक्रान्तमर्यादाःboth having overstepped all bounds
सर्वातिक्रान्तमर्यादाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वातिक्रान्तमर्यादा
FormMasculine, Nominative, Dual
पृष्ठभङ्गम्the 'back-breaking/throw' (wrestling move) called pṛṣṭhabhaṅga
पृष्ठभङ्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृष्ठभङ्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
चक्रतुःthey did/they employed
चक्रतुः:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Dual
सम्पूर्णमूर्च्छाम्complete stunning/striking to cause fainting
सम्पूर्णमूर्च्छाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसम्पूर्णमूर्च्छा
FormFeminine, Accusative, Singular
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Instrumental, Dual
पूर्णकुम्भम्the 'pūrṇakumbha' (wrestling hold/technique)
पूर्णकुम्भम्:
Karma
TypeNoun
Rootपूर्णकुम्भ
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रचक्रतुःthey performed/they applied
प्रचक्रतुः:
TypeVerb
Rootप्र + कृ
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Dual

श्रीकृष्ण उवाच

Ś
Śrīkṛṣṇa (speaker)
P
pṛṣṭhabhaṅga (wrestling maneuver)
S
sampūrṇamūrcchā (stunning technique)
P
pūrṇakumbha (wrestling hold)